خبر تا بر آن جنایت‌ها غبار زمان، گرد فراموشی نپاشد

خبر تا بر آن جنایت‌ها غبار زمان، گرد فراموشی نپاشد

۱۰۰ خبر تا بر آن جنایت‌ها غبار زمان، گرد فراموشی نپاشد

خبر کاظم کردوانی، عضو کانون نویسندگان ایران در یادداشت خود برای دویچه‌وله‌فارسی می‌گوید برای ریشه‌یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملان قتل‌های زنجیره‌ای باید تا اعدام‌های پشت‌بام مدرسه رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت.در بیستمین سالگرد کاردآجین کردن پروانه اسکندری (فروهر) و داریوش فروهر و طنابِ مرگ به گردن پیچاندنِ محمد مختاری و محمدجعفر پوینده قرار داریم. پیش از آن نیز دو عضو دیگر کانون نویسندگان ایران، احمد میرعلایی (۱) و غفار حسینی (۲) ، احمد تفضلی، استاد بی&zwnj;بدیل زبان&zwnj;های باستانی ایران در دانشگاه تهران و یکی از انگشت&zwnj;شمار استادان این عرصه در جهان (۲۴ دی ۷۵ با ضربه&zwnj;های دیلم بر سر) (۳)، ابراهیم زال&zwnj;زاده (که ۵ اسفند ۷۵ ربوده شد و جنازه&zwnj;اش &ndash; با ضربه&zwnj;های چاقو بر قلب - در ۹ فروردین ۷۶ در یافت&zwnj;آبادِ جنوب تهران پیدا شد)، حمید حاجی&zwnj;زاده شاعر اهل کرمان با پسر ده ساله&zwnj;اش &laquo;کارون&raquo; (اول مهر ۷۷، با ضربه&zwnj;های چاقو)، مجید شریف (که ۲۸ آبان ۷۷ مفقود شد و جنازه&zwnj;اش در ۴ آذر ۷۷ در پزشکی قانونی تهران شناسایی شد) به&zwnj; قتل رسیدند. اما، سیاهه&zwnj; این کشتارهای سیاسی (کشتارهای سال&zwnj;های ۶۰ ،۶۱ و ۶۷و قتل&zwnj;عامِ پاییز ۷۷ خود حدیث مفصل دیگری است) بسیار فراتر از نام این چند جان&zwnj;باخته&zwnj; راه آزادی است که نام بردیم: سعیدی سیرجانی، پیروز دوانی، حسین برازنده مفسر قرآن در مشهد، سه کشیش مسیحی، شماری از مولوی&zwnj;های اهل سنت و ... و چنانچه به عقب برگردیم بازهم به نام&zwnj;های فراوانی برمی&zwnj;خوریم، ازجمله قتل&zwnj;های فجیع دکتر کاظم سامی و دکتر منوچهر حکیم (استاد بی&zwnj;نظیرِ آناتومی و رئیس کرسی آناتومی دانشگاه تهران که در ۲۲ دی&zwnj;ماه ۵۹ &laquo;به&zwnj;جرم&raquo; بهایی بودن با چند گلوله در مطب خود کشته شد).و ... (۴) از این رو، بر این باورم که برای ریشه&zwnj;یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملانِ این قتل&zwnj;ها باید تا اعدام&zwnj;های پشتِ&zwnj;بام مدرسۀ رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت. در این سالگرد تنها نباید به بزرگداشت این عزیزان (که فرض است) بسنده کرد، بلکه باید بر دو موضوع بیش از هر امر دیگری پای فشرد: یکی بررسی تفکر و عملی که به چنین جنایت&zwnj;های هولناکی انجامید و دیگری ضرورت مبارزه با فراموشی و پیگیریِ دادخواهی. واکاویِ تفکری که به این قتل&zwnj;های سیاسی انجامید، بسیار فراتر از بررسیِ این جنایت&zwnj;هاست. به&zwnj;گمانِ این قلم، تفکر و نگاهی که در پشتِ این قتل&zwnj;ها عمل کرد، آمیزه&zwnj;ای است از تفکر دوران جاهلیت و فاشیسم قرن بیستم. به&zwnj;این&zwnj; معنا &zwnj;که این نگاه، تعارض&zwnj;ها و مشکل&zwnj;ها و دسته بندی&zwnj;های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی جامعه را واقعیت جامعه و حرکت طبیعی آن نمی&zwnj;داند، بلکه آن را یک&zwnj; واقعه&zwnj;ی &laquo;عَرَضی&raquo; و &laquo;موقتی&raquo; می&zwnj;پندارد که به&zwnj;گمان خود حرکت &laquo;طبیعی&raquo; جامعه و روالِ &laquo;عادی&raquo; آن را برهم&zwnj;&zwnj;می&zwnj;زند و براساس این نگاه باید با تمام نیرو برای درهم&zwnj;شکستن این &laquo;مزاحمانِ ثبات&raquo; جامعه اقدام کرد. این تفکر به&zwnj;جای آنکه &laquo;مخالف&raquo; را &laquo;حکیم&raquo; بپندارد، او را &laquo;دشمن&raquo; می&zwnj;شُمُرد و کمر به &laquo;نابودی&raquo; آن می&zwnj;بندد. و بی&zwnj;جهت نیست که هنوز کسانی در این حکومت، مثل محمدرضا باهنر (رئیس انجمن مهندسین اسلامی و از رهبران جریان &laquo;اصول&zwnj;گرا&raquo;)، می&zwnj;توانند با صدای بلند بگویند کسی که &laquo;اپوزیسیون نظام شد باید پیه اعدام را هم به تنش بمالد&raquo;! (۵) این تفکر بر مبنای یک&zwnj; الگوی ازپیش ترسیم&zwnj;شده و کاملاً خط&zwnj;کشی شده&zwnj; &laquo; حق&raquo; و &laquo;باطل&raquo; حرکت می&zwnj;کند که در آن هیچ &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگری&raquo; نه جا و مکانی دارد و نه حق حیات. توجیه&zwnj;های دینی در خدمت این نگاه ایدئولوژیک قرار می&zwnj;گیرند و مسئله&zwnj;های زمینی به آسمان برده می&zwnj;شوند و رنگ و رویی کاملاً مقدس به خود می&zwnj;گیرند، زمینی&zwnj;ترینِ نهادها (دولت و حکومت) &laquo;مقدس&raquo; شمرده می&zwnj;شوند (به گفتمان رایج حکومتی توجه کنید: &laquo;نظام مقدس جمهوری اسلامی&raquo;، &laquo;حکومت نایب امام زمان&raquo;) و در این آموزه&zwnj; &laquo;قدسی&zwnj;شده&raquo;، بیش از هر زمان دیگری هر &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگر اندیشی&raquo; مطرود است و محروم از حقوق انسانی که تنها و تنها &laquo;سزاوارِ&raquo; &laquo;نابودی&raquo; و &laquo;پاکسازی شدن&raquo; است. در این تفکر واژه&zwnj;های مردم و حق آنان، واژه&zwnj;هایی بیگانه و دور از ذهن و باور است که روشن&zwnj;ترین تبلور آن را می&zwnj;توان در این سخن مصباح یزدی دید: &laquo;اینکه می&shy;گویند که مردم تعیین کرده&shy;اند یکی را برای ریاست جمهوری و ... مردم چه حقی داشتند؟ مردم چه&shy;کاره&shy;اند که به کسی حق بدهند؟ مگر خودشان چه کاره&shy;اند که هم چو حقی را بدهند؟&raquo; (۶). این تفکر، شهروندان جامعه را تنها به صورت &laquo;اتم&raquo;ها و &laquo;ذره&raquo;های کاملاً مجزا از یکدیگر می&zwnj;پسندد که هویت&zwnj;شان در یک&laquo;جمعِ اُمتی&raquo; و تنها در تکلیف&zwnj;شان در برابر حاکمان معنا می&zwnj;یابد. و اگر، اگر می&zwnj;گویم، حقی هم برای این شهروندان قائل شوند، تنها در چارچوب تنگ و تعریف&zwnj;شده&zwnj; همان &laquo;تکلیف&raquo; مفهوم دارد. حقوقِ شهروندیِ به&zwnj;ذاتِ&zwnj;خود مستقل از هر نوع حکومت و دستگاهی، هیچ جا و مقامی در نگاهِ این تفکر ندارد. از همین روست که این تفکر، از هر نوع تجمع و جمع شدن مردم و نخبگان آنان حتی برای ابتدایی&zwnj;ترین خواست&zwnj;ها و اولیه&zwnj;ترین نیازهای یک&zwnj; زندگیِ جمعی هراس دارد و آن را برنمی&zwnj;تابد. و ازهمین&zwnj;روست که با استفاده از انواع شیوه&zwnj;ها می&zwnj;کوشد نطفه&zwnj; هر تشکل و جمعی را خفه کند و اگر موفق نشد، برای نابود کردن &laquo;بانیان&raquo; به حذف فیزیکی روی می&zwnj;آورد. تجربه&zwnj; ما، کانون نویسندگان ایران، نمونه&zwnj; روشنی است از این شیوه&zwnj;های تهدید و سرکوب و حذف. با نگاهی، حتی گذرا، به فهرست قربانیان قتل&zwnj;های سیاسی (که &laquo;قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; نام گرفت) آشکار می&zwnj;شود که اکثریت قریب&zwnj;به&zwnj;اتفاق شخصیت&zwnj;هایی که به قتل رسیده&zwnj;اند، در زمینه های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، دینی، و ..، به&zwnj;نوعی کار جمعی می&zwnj;کرده&zwnj;اند. این تفکر پرورش و پیروزی خود را نه در چارچوبِ معیارها و موازین جهان امروز برای رقابتِ آزادِ اندیشه و نظر می&zwnj;داند و نه اصولاً در جست&zwnj;وجویِ چنین بسترهایی است. چون نیک می&zwnj;داند که در میدانِ رقابتِ آزاد نه کالایی برای عرضه دارد و نه توان هماوردی با دیگران. ازهمین&zwnj;رو تنها راه گریز از این بن&zwnj;بستِ ذاتی و جوهری خود را در &laquo;حذف&raquo; دیگران و دیگراندیشان جست&zwnj;وجو می&zwnj;کند. این تفکر به دنیایی تعلق دارد که بر اصلِ نظریه&zwnj; &laquo;النصر بالرعب&raquo; پایه&zwnj;ریزی شده است، یعنی پیروزی را تنها از راهِ اشاعه&zwnj;ی وحشت میسر می&zwnj;داند. این &laquo;وحشت&raquo; از خشونت کلامی و توپ و تشرِ تهدید آمیز در خیابان و محلِ کار شروع می&zwnj;شود و به ضرب&zwnj;وشتم در خیابان و کوی و برزن (در حضور مردم و برای آنکه مردم ببینند و &laquo;عبرت&raquo; بگیرند!) کشانده می&zwnj;شود و به زندان کردن و شلاق زدن و شکنجه&zwnj;های رنگارنگ در زندان می&zwnj;رسد و در آخر &laquo;درصورتِ لزوم&raquo; به اعدام و تیرباران ختم می&zwnj;شود. کشتارهای سهمگین سال&zwnj;های 60، 61 و سال 67 نمونه&zwnj;های آشکار چنین نگاهی است. از همین&zwnj;روست که پس از حرکت بزرگ تغییرخواهی مردم در سال 76، از ترس مردم و حرکت&zwnj;های بعدیِ آنان و به این گمان کودکانه که گویا این حرکت مردم تنها ناشی از عملکرد روشنفکران و اندیشه&zwnj;ورزان است و برای &laquo;پیشگیری&raquo; باز به &laquo;کشتار درمانی&raquo; روی آوردند و در برنامه&zwnj;های خود تا به&zwnj; دره &zwnj;انداختن اتوبوس نویسندگان در راه ارمنستان و چیدن برنامه برای ترور جمعی (و حتی بمب انداختن!) در جمع اعضای کانون نویسندگان ایران (براساس اعتراف&zwnj;های قاتلان وزارت اطلاعات) پیش رفتند. و امروز همین نگاه را در بیان کسانی نظیر امام جمعه مشهد می&zwnj;یابیم که به&zwnj;صراحت می&zwnj;گوید که باید مردم را &laquo;به&zwnj;زور&raquo; به بهشت برد! نگاه این تفکر به مقوله&zwnj; فرهنگ نگاهی است کاملاً امنیتی. اگر طی قرن&zwnj;ها و به&zwnj;خصوص در دو سه قرن اخیر، یکی از دل&zwnj;مشغولی&zwnj;های مهم متفکران جهان، مقوله&zwnj; فرهنگ بوده است و میراث بزرگی را برای ما انسان&zwnj;های جهان امروز به یادگار گذاشته&zwnj;اند، این میراث جهانی بشر برای این تفکر هیچ ارزش و اهمیتی ندارد. این تفکرکه هم در پاسخ به نیازهای جامعه ناتوان است و هم توان مقابله&zwnj; فکری با اندیشه&zwnj;های پویا و مدرن را ندارد، تنها برای حفظ سلطه و حاکمیت بی&zwnj;رقیب و بی&zwnj;چون&zwnj;وچرای خود، با طرح &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; کوشید و می&zwnj;کوشد که هرآنچه &laquo;غیرخودی&raquo; می&zwnj;داند از دایره&zwnj; پهنه&zwnj; اجتماعی حذف کند. خواه با سانسور، خواه با زندان، خواه با سرکوب، خواه با کشتار درمانی. در نگاه این تفکر، فرهنگ در حوزه&zwnj; مسایل امنیتی قرار می&zwnj;گیرد. و از همین رو مقوله&zwnj; &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; و &laquo; شبیخون فرهنگی &raquo; با مختصاتی که از آن ارائه دادند، مطرح شد و همچنان مطرح می&zwnj;شود. سعید امامی در صحبتی در دانشگاه همدان در سال ۱۳۷۴ می&zwnj;گوید: &laquo; ... تهاجم فرهنگی در حال حاضر ریشه&zwnj;ها را نشانه گرفته است. ما دلایل بزرگی برای این حرف داریم. علت اصلی گسترش آن، وحشت از اسلام است. تفکراتی که ما با آن روبه&zwnj;رو هستیم عبارتند از: ۱- تفکرات لائیسم. ۲- تفکرات مسیحیت. ۳- تفکرات اسلام آمریکایی. ۴- تفکرات یهودیت. ... آنها می&zwnj;خواهند ریشه&zwnj; آخوند را بزنند. تفکر لائیسم می&zwnj;خواهد بنیان فکری ما را به&zwnj;هم&zwnj;بزند&raquo;. جز &zwnj;آنچه گفته شد باید به موضوع مهم دیگری توجه کرد که بدون دقت در آن نمی&zwnj;توان به ریشه&zwnj;های چنین کشتارهایی پی&zwnj;برد. و آن&zwnj;، موضوعِ بسیار کلیدیِ &laquo;قدرت&raquo; و حفظ آن و امتیازهای آن است. حکومت ایران بسیار آسان به&zwnj;دست این جریانِ مذهبیِ فرقه&zwnj;گرا و انحصارطلب افتاد. و ترسِ ازدست دادنِ حکومت (و همه&zwnj; امتیازهای سیاسی و اقتصادی و ... حاصل از آن) در روح و جان آنان ریشه دارد. به&zwnj;همین&zwnj;علت حتی پس از چهل سال حکومت هنوز به خود &laquo;اطمینان&raquo; ندارند و چنین می&zwnj;پندارند که به همان آسانی که آن را به&zwnj;دست آوردند، می&zwnj;توانند از دستش بدهند. از&zwnj;همین رو&zwnj;ست که با مخالفان خود چنین رفتار می&zwnj;کنند و به&zwnj;جای یک&zwnj; زبانِ &laquo;ملی&raquo; (در سطح ملی) از &laquo;خود&raquo; و مایِ &laquo;خودی&raquo; و &laquo;غیرخودی&raquo;ها سخن می&zwnj;رانند. بر همین اساس است که از هر رقابت آزادنه&zwnj; فکر و نظر گریزانند و به&zwnj;هیچ&zwnj;روی تحملِ هیچ جریانِ سیاسی یا فرهنگیِ بیرون از دایره&zwnj; خودی را ندارند. اغلبِ آنان که امروز بر اریکه&zwnj; قدرت تکیه زده&zwnj;اند و بر مملکتی بزرگ با ثروت&zwnj;های بی&zwnj;کران دست یافته&zwnj;اند در روزگارِ پیشین به&zwnj;سختی روزگار می&zwnj;گذراندند (و ما می&zwnj;دانیم چگونه) اما، آرام&zwnj;آرام آن&zwnj;چنان دست تطاول به مال ملت دراز کردند که در تاریخ معاصر ایران هیچ نمونه&zwnj;ای از آن نمی&zwnj;شناسیم. امروز به آن&zwnj;چنان امتیازها و &laquo;جلال&raquo; حکومتی و ثروت&zwnj;هایِ بادآورده&zwnj;ای رسیده&zwnj;اند (از انحصار واردات و صادرات تا کارخانه&zwnj;ها و بنگاه&zwnj;های عظیم تجاری و مالی و ... تا رانت&zwnj;های استادی دانشگاه و بورس&zwnj;های پرهزینه&zwnj; تحصیلی خارج و مقام&zwnj;های بالای دولتی) که با چنگ &zwnj;و دندان در پیِ حفظ این امتیازهای ناحق هستند. در نزد چنین حکومت و گردانندگانِ آن امرِ عادی و پذیرفته&zwnj;شده&zwnj; جهانِ امروزِ ما، یعنی واگذاری قدرت و پذیرفتن کردار دموکراتیک و سازوکارِ اکثریت و اقلیت امری است به&zwnj;شدت مذموم و &laquo;نامعقول&raquo;! اینان (چه معمم&zwnj;شان و چه مکلای&zwnj;شان) به&zwnj;خوبی می&zwnj;دانند در حکومتی که اصل بر رقابت آزاد و شایسته&zwnj;سالاری باشد نه در این جایگاه&zwnj;های امروزشان هستند و نه می&zwnj;توانند این&zwnj;چنین بی&zwnj;هیچ مانع و &laquo;مزاحم&raquo;ی حکم برانند و ثروت بیندوزند. ازهمین&zwnj;رو، همان&zwnj;گونه &zwnj;که تجربه&zwnj; چهل ساله نشان داده است، برای حفظ این ثروت و این مقام&zwnj;ها و این حکومت از هیچ کاری روی&zwnj;گردان نیستند. در امر دادخواهی نیز از نخستین روز تا امروز کارهای بزرگی انجام شده است. نرسیدن به نتیجه&zwnj;ای که خواست خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;های سیاسی و وجدان آگاه جامعه است، نه در نفی فعالیت&zwnj;هایی که تاکنون صورت گرفته که بر ضرورت ادامه&zwnj; این راه و پیگیری بیشتر گواهی می&zwnj;دهد. از همان فردایِ برملاشدن جنایت&zwnj;ها، پس از نخستین قتل&zwnj;ها، کاردآجین کردن پروانه و داریوش فروهر، جریانِ دادخواهی شکل گرفت. از نخستین دادخواهی&zwnj;ها، دادخواهیِ پرشکوه و جاندار و همگانیِ پرستو فروهر بود. بعد هم در تمام موضع&zwnj;گیری&zwnj;های تقریباً همه&zwnj; سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری خواست شناسایی و محاکمه&zwnj;ی قاتلان مطرح شد. درخصوص جان&zwnj;باختگان کانون نویسندگان ایران نیز از همان روز نخست ما بر اعلام نام &laquo;آمران و عاملانِ&raquo; قتل&zwnj;ها و محاکمه&zwnj; آنان تأکید کردیم و در تمام مصاحبه&zwnj;ها با رسانه&zwnj;های بین&zwnj;المللی و نشریه&zwnj;های داخلی بر این خواست پای می&zwnj;فشردیم. بعد هم چه در نامه&zwnj; اعتراضی به رئیس&zwnj;جمهورِ وقت (محمد خاتمی) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با نماینده&zwnj; ویژه&zwnj; رئیس&zwnj;جمهوری درباره&zwnj; این قتل&zwnj;ها (سعید حجاریان) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با وزیرِ &laquo;فرهنگ و ارشاد اسلامی&raquo; (مهاجرانی) همین خواست&zwnj;ها را مطرح کردیم. و تا امروز لحظه&zwnj;ای دست از دادخواهی نکشیده&zwnj;ایم. سهم بسیار مهم و مؤثر روزنامه&zwnj;نگاران شجاع (ازجمله عمادالدین باقی و اکبر گنجی) و نشریه&zwnj;های اصلاح&zwnj;طلب آن روز (خرداد، صبح امروز و ...) و نشریه&zwnj; &laquo;پیام امروز&raquo; در افشای این قتل&zwnj;های سیاسی و همراهی آنان با خواسته&zwnj;های عمومی ما و افکار عمومی (هرچند که بعداً در دادوستدهای جناح&zwnj;های حکومتی این دادخواهی قربانی و به بوته&zwnj; فراموشی سپرده شد)، سهم بسیار شایسته&zwnj; ایرانیان آزاده&zwnj; برون مرز و سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری ایرانی و بین&zwnj;الملی و رسانه&zwnj;های فارسی زبان خارج کشور، فعالیت&zwnj;ها و افشاگری&zwnj;های گسترده و همراهی&zwnj;های هم&zwnj;میهنان و سازمان&zwnj;های بین&zwnj;المللی حقوق بشری درخصوص این قتل&zwnj;ها در این دادخواهی را همواره به&zwnj;یاد داریم و گرامی می&zwnj;داریم. امروز نیز به&zwnj;رغم همه&zwnj; ترفندهای حکومتیان و طرفداران بانام و بی&zwnj;نام&zwnj;شان، همچون روز نخست بر امر دادخواهی پای می&zwnj;فشاریم و این بی&zwnj;داد را داد خواهیم. و پایان سخن: در پی ازدست&zwnj; رفتن محمد مختاری و محمد جعفر پوینده، &laquo; اتحادیه ناشران و کتاب&zwnj;فروشان تهران&raquo; در روز سه شنبه اول دی ۱۳۷۷ مراسم باشکوهی را در مسجد نور (میدان دکتر فاطمی) برگزار کرد که جمعیت کثیری در آن شرکت کردند. سخنرانی در این مراسم به دعوت &laquo;اتحادیه ناشران&raquo; به بنده واگذار شد. گفتار نسبتاً کوتاه خود در آن مجلس را با ذکر این مطلب آغاز کردم که آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; (تا آن زمان) محمد مختاری نامش &laquo;تمرین مدارا&raquo; است و آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; جعفر پوینده در خصوص حقوق بشر است. ترجمه&zwnj;ای با عنوان &laquo; حقوق بشر و تاریخچه آن&raquo;. یکی از &laquo;مدارا&raquo; سخن گفته است و دیگری از &laquo; حقوق بشر&raquo;. اما، پاسخ طنابِ دار بوده است و کُشتار. می&zwnj;شود آیا میان &laquo;مدارا&raquo; و &laquo;حقوق بشر&raquo; رابطه&zwnj;ای کشف کرد با &laquo;کُشتن&raquo;؟ و اضافه کردم &laquo;رشیدالدین فضل&zwnj;اللهِ وزیر در جامع&zwnj;التواریخ می&zwnj;نویسد که حدود سال ۶۱۸ هجری چنگیزخان مغول قصد لشگرکشی به خوارزم و قتل&zwnj;عام آنجا را داشت&raquo;. اما، می&zwnj;دانست که نجم الدین کبری از عرفا و بزرگان صوفیه در قرن ششم و هفتم، در خوارزم زندگی می&zwnj;کند. پس به نجم&zwnj;الدین &laquo;کس فرستاد که من خوارزم را قتل&zwnj;عام خواهم کرد و آن بزرگ باید از میان ایشان بیرون رود&raquo;، که البته نجم&zwnj;الدین کبری نپذیرفت و همراه مردم خوارزم کشته شد. چنگیز مهاجم و خونخواری که هزاران هزار سر می&zwnj;برید، از کشتن یک&zwnj;بزرگِ اهل فرهنگ ابا کرد و حتی به او پیغام داد که از شهر خارج شود تا از تیغ او در امان ماند، اما هشتصد و اندی سال بعد در آستانه&zwnj; هزاره&zwnj; سوم ... عده&zwnj;ای خود غیاباً جلسه&zwnj; محاکمه تشکیل می&zwnj;دهند و خود آنها را مرتد و ناصبی و ... می&zwnj;خوانند و خود حکم قتل آنها را صادر می&zwnj;کنند و بعد هم با فجیع&zwnj;ترین و رذیلانه&zwnj;ترین شیوه&zwnj;ها حکم&zwnj;هایِ خودصادره را به اجرا می&zwnj;گذارند. آیا اگر بگوییم که این کوردلان جنایت&zwnj;پیشه از مغول بدترند، سخنی به&zwnj;گزاف گفته&zwnj;ایم؟&raquo; (۷). محمد مختاری در مقاله&zwnj; &laquo; بازخوانی فرهنگ&raquo; مقاله&zwnj;اش را با این جمله شروع می&zwnj;کند که &laquo;بازخوانی فرهنگ یکی از ضرورت&zwnj;های دوران ما است&raquo; و پس از ارایه&zwnj; تعریفی از این بازخوانی، می&zwnj;گوید:&laquo;بازخوانی فرهنگ از دوره&zwnj; انقلاب ضرورت اساسی و همه جانبه یافت. زیرا انقلاب به هر حال ذات ما را عریان کرد... بازخوانی فرهنگ همچنان&zwnj;که تمرین انتقاد است، تمرین مدارا نیز هست. گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگران، دو روی یک&zwnj;سکه&zwnj;اند. هر دو نیز کارکرد جامعه مدنی&zwnj;اند که چشم&zwnj;انداز امروزی&zwnj;شان نهادی شدن حقوق و آزادی&zwnj;های دموکراتیک است. اگر انتقاد از &quot; دیگری&quot; مستلزم مدارا با &quot; دیگری&quot; است، نقد &quot;خویش&quot; مبتنی بر تأمل در &quot;خویش&quot; است. درک نارسایی&zwnj;ها و دشواری&zwnj;ها، عارضه&zwnj;ها و بازدارندگی&zwnj;های فرهنگی مـا، مــدارایی دردناک می&zwnj;طلبد. به&zwnj;این&zwnj;اعتبار بازخوانی فرهنگ، گفت&zwnj;وشنیدی با سُنت خویش است یعنی گفت&zwnj;وشنید یکی از اجزای این فرهنگ با اجزای دیگر آن است. گفت&zwnj;وشنید با خویش، روی دیگر گفت&zwnj;و شنید با دیگری است. این دو، هم در گرو نهادینه شدن مدارایند، و هم زمینه و عملی برای این نهادینه شدنند. گفت&zwnj;وشنید یک رابطه است. و دو سوی رابطه، در نقد نظر، مکمل و تصحیح کننده همند. زیرا برقرار ماندن رابطه، در گرو تفاهم در تفاوت، و مدارا در اختلاف&zwnj;ها است. ازاین&zwnj;رو اساس گفت&zwnj;وشنید بر امکان درک حضور دیگری استوار است، درک حضور دیگری نیز مبتنی بر درک و پذیرش حق و شأنِ برابر اندیشگی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ... برای دیگری است&raquo; (۸). می&zwnj;بینیم که یکی از &laquo;گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگری&raquo; سخن گفته است و آن دیگری با &quot;طناب دار&quot; به میدان آمده است. یکی از &quot;مدارایی دردناک&quot; سخن گفته است و آن دیگری با دشنه و چاقو، دردی دردناک را برای او رقم زده است. یکی از &quot;تفاهم در تفاوت و مدارا در اختلاف&quot; گفته است و آن دیگری سربه&zwnj;نیست کردن مخالف را پیشه خود ساخته است! آندره مالرو در کتاب &laquo;صداهای سکوت&raquo; می&zwnj;گوید:&laquo;اصالت بشر در این بیان نیست که بگوییم &quot; آنچه من انجام داده&zwnj;ام، هیچ جانوری انجام نداده است&quot; بلکه در این است که بگوییم ما، آنچه حیوان از ما می&zwnj;خواست، نپذیرفتیم؛ و ما می&zwnj;خواهیم هرجاکه عوامل درهم&zwnj;شکننده&zwnj; انسان را یافته&zwnj;ایم خود انسان را بیابیم&raquo;. آنچه&zwnj;که آمران و عاملان قتل های سیاسیِ زنجیره&zwnj;ای انجام دادند، آن چیزی بود که حیوان از آنان خواسته بود. اما، فروهرها و مختاری ها و پوینده ها و غفارحسینی ها و ... همه جا در جست&zwnj;وجوی انسان بودند، چون از تبار انسان بودند. پانوشت&zwnj;ها: (۱) در دوم آبان ۱۳۷۴، تنِ بی&zwnj;جانِ&zwnj;&zwnj; احمد میرعلایی را در نزدیکی خانه&zwnj; دوستش زاون قوکاسیان گذاشته بودند، همراه با یک&zwnj;شیشه&zwnj;ی ودکا که گویا به میخوارگی به آنجا رفته است و در اثر ایست قلبی در راهِ خانه درگذشته است. تنها یک &zwnj;نکته را فراموش کرده بودند: قوکاسیان برای سفری کوتاه به اتریش رفته بود و آن زمان در اصفهان نبود! ربودن احمد میرعلایی و کشتنش نخستین آوار بزرگ بود. خیلی&zwnj;ها نمی&zwnj;توانستند یا نمی&zwnj;خواستند آمدن صدای پای غولِ آدم&zwnj;خوار را باور کنند. در جلسه&zwnj;ای که در آن وضعیتِ خوف&zwnj;انگیز در کوی نویسندگان، نزدیکی پل گیشا، در بزرگداشت میرعلایی برگزار کردیم، هوشنگ گلشیری به ضجه سخن گفت. به هر سردرگریبانی که می&zwnj;رسید به تکرار می&zwnj;گفت: کشتنش! (۲) غفار حسینی، در بیستم آبان ۱۳۷۵ به میرعلایی پیوست. در پنجشنبه&zwnj;ای پیش از این رفتنش در جمع دوستانِ اهلِ کوه در قهوه&zwnj;خانه&zwnj;ای بالای درکه همدیگر را دیدیم. هر دو تازه از سفر برگشته بودیم. با هم قراری گذاشتیم برای ویراستاری متن دکترایش، که سال&zwnj;ها پیش از این در فرانسه گذرانده بود، که در آن سفر به&zwnj;تصادف همزمان به فرانسه رفته بودیم و با ناشری در فرانسه صحبت شده بود و می&zwnj;خواستیم در آنجا منتشر کنیم. به آن قرار نیامد. بعد، خبرِ رفتنش آمد. به یک &zwnj;باره کسی از خانواده از وصیت&zwnj;نامه&zwnj;ای سخن گفته بود که گویا غفار خواسته بود در شهر تولدش، الیگودرز، به خاک سپرده شود! در همان صبح خاکسپاری همسر پیشینش از پاریس می&zwnj;رسید و قرار گذاشتیم برای آخرین دیدار به بهشت زهرا برویم. زمانِ انتقالِ پیکرِ بی&zwnj;جانش از بهشت زهرا به الیگودرز ساعت ده صبح بود. ما ساعت ۹ و ربع آنجا بودیم. جمعی پانزده نفره. غریبانه&zwnj;ترین خاکسپاری. خودِ &laquo;زمستان&raquo; بود. اما، همین آخرین دیدار را هم از ما دریغ کردند. هرچه سعی کردیم از هیچ کس خبری نبود. به کسانی رجوع کردیم و جویا شدیم، جوابی نداشتیم. به&zwnj;ناچار به تابلو اعلانات بهشت زهرا رجوع کردیم. در تابلو مرگ دیدیم که پیکر بی&zwnj;جان غفار را یک&zwnj;ساعت پیش از زمان موعود منتقل کرده&zwnj;اند. &laquo;گزیده&zwnj;ترین&raquo; راه را انتخاب کرده بودند. برای فراموشی. بعدش، بیرون از آگاهی و دسترس ما بود. غریبی بود. تنها توانستیم با یک&zwnj;آگهی تسلیت با دوازده امضا در روزنامه&zwnj;ای خبر را منتشر کنیم. (۳) دکتر احمد تفضلی در راه بازگشت از محل کار به خانه در شمیرانات، در سرِ راهش&zwnj; یکی از همکاران خود را به خانه می&zwnj;رساند اما، هرگز به خانه نمی&zwnj;رسد! چند ساعت بعد پیکرِ بی&zwnj;جانش در جاده&zwnj; پونک (کیلومترها دور از راه خانه&zwnj;اش) پیدا شد. چنین شایعه کردند که لاستیک ماشینش پنجر شده است و درحین تعویض لاستیک &laquo;جکِ&raquo; ماشین دَررفته است و به سرش خورده است! (۴) در تیرماه ۱۳۷۸ به همت و پیشگامی خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;ها و تنی چند از شخصیت&zwnj;های سیاسی و فرهنگی کمیته&zwnj;ای به&zwnj;نامِ &laquo;کمیتۀ دفاع از حقوق قربانیان قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; در تهران تشکیل شد. اعضای این کمیته (به&zwnj;ترتیب حروف الفبا) عبارت بودند از: فرزانه اسکندری، مریم حسین&zwnj;زاده (مختاری)، محسن حکیمی، فریبرز رئیس&zwnj;دانا، ناصر زرافشان، حسین شاه&zwnj;حسینی، سیما صاحبی (پوینده)، احمد صدرحاج&zwnj;سیدجوادی، آرش فروهر، پرستو فروهر، منصور فرهومند، کاظم کردوانی، علی&zwnj;اصغر گلسرخی، سیاوش مختاری، علی&zwnj;اکبر معین&zwnj;فر. دبیر این کمیته آقای صدرحاج&zwnj;سیدجوادی بود. ما موفق شدیم به نام تا هفتاد و پنج نفر از قربانیان این نوع قتل&zwnj;ها دست یابیم که به&zwnj;جز چهار نفر همگی به دوره&zwnj; پیش از ریاست جمهوری محمد خاتمی تعلق داشتند. (۵) نشریه&zwnj;ی &laquo;امید ایرانیان&raquo; به&zwnj;نقل از &laquo;ساعت ۲۴&raquo;، ۲۰ مرداد ۱۳۹۵. (۶) همایشِ زلال ولایت، درباره&shy; نقش معظم ولایت فقیه، فروردین ۱۳۸۹، مشهد. (۷) کاظم کردوانی، نجم&zwnj;الدین کبری و چنگیزخان مغول، صدای آواز (یادنامه&zwnj; محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، کانون نویسندگان ایران)، انتشارات فصل سبز، چاپ اول، ۱۳۷۸، ص. ۱۴۲ و ۱۴۳. (۸) محمد مختاری، بازخوانی فرهنگ، تمرین مدارا، انتشارات ویستار، چاپ اول، ۱۳۷۷، ص. ۷، ۸، ۲۱و ۲۲ <img width="1" height="1" alt="" src="http://logc279.xiti.com/hit.xiti?s=531599&s2=22&p=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86::%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&di=&an=&ac=&x1=1&x2=22&x3=46619393&x4=9997&x5=%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&x6=1&x7=%2Ffa-ir%2F%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF%2Fa-46619393&x8=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss&x9=20181206&x10=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86" />

کاظم کردوانی، عضو کانون نویسندگان ایران در یادداشت خود برای دویچه‌وله‌فارسی می‌گوید برای ریشه‌یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملان قتل‌های زنجیره‌ای باید تا اعدام‌های پشت‌بام مدرسه رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت.در بیستمین سالگرد کاردآجین کردن پروانه اسکندری (فروهر) و داریوش فروهر و طنابِ مرگ به گردن پیچاندنِ محمد مختاری و محمدجعفر پوینده قرار داریم. پیش از آن نیز دو عضو دیگر کانون نویسندگان ایران، احمد میرعلایی (۱) و غفار حسینی (۲) ، احمد تفضلی، استاد بی&zwnj;بدیل زبان&zwnj;های باستانی ایران در دانشگاه تهران و یکی از انگشت&zwnj;شمار استادان این عرصه در جهان (۲۴ دی ۷۵ با ضربه&zwnj;های دیلم بر سر) (۳)، ابراهیم زال&zwnj;زاده (که ۵ اسفند ۷۵ ربوده شد و جنازه&zwnj;اش &ndash; با ضربه&zwnj;های چاقو بر قلب - در ۹ فروردین ۷۶ در یافت&zwnj;آبادِ جنوب تهران پیدا شد)، حمید حاجی&zwnj;زاده شاعر اهل کرمان با پسر ده ساله&zwnj;اش &laquo;کارون&raquo; (اول مهر ۷۷، با ضربه&zwnj;های چاقو)، مجید شریف (که ۲۸ آبان ۷۷ مفقود شد و جنازه&zwnj;اش در ۴ آذر ۷۷ در پزشکی قانونی تهران شناسایی شد) به&zwnj; قتل رسیدند. اما، سیاهه&zwnj; این کشتارهای سیاسی (کشتارهای سال&zwnj;های ۶۰ ،۶۱ و ۶۷و قتل&zwnj;عامِ پاییز ۷۷ خود حدیث مفصل دیگری است) بسیار فراتر از نام این چند جان&zwnj;باخته&zwnj; راه آزادی است که نام بردیم: سعیدی سیرجانی، پیروز دوانی، حسین برازنده مفسر قرآن در مشهد، سه کشیش مسیحی، شماری از مولوی&zwnj;های اهل سنت و ... و چنانچه به عقب برگردیم بازهم به نام&zwnj;های فراوانی برمی&zwnj;خوریم، ازجمله قتل&zwnj;های فجیع دکتر کاظم سامی و دکتر منوچهر حکیم (استاد بی&zwnj;نظیرِ آناتومی و رئیس کرسی آناتومی دانشگاه تهران که در ۲۲ دی&zwnj;ماه ۵۹ &laquo;به&zwnj;جرم&raquo; بهایی بودن با چند گلوله در مطب خود کشته شد).و ... (۴) از این رو، بر این باورم که برای ریشه&zwnj;یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملانِ این قتل&zwnj;ها باید تا اعدام&zwnj;های پشتِ&zwnj;بام مدرسۀ رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت. در این سالگرد تنها نباید به بزرگداشت این عزیزان (که فرض است) بسنده کرد، بلکه باید بر دو موضوع بیش از هر امر دیگری پای فشرد: یکی بررسی تفکر و عملی که به چنین جنایت&zwnj;های هولناکی انجامید و دیگری ضرورت مبارزه با فراموشی و پیگیریِ دادخواهی. واکاویِ تفکری که به این قتل&zwnj;های سیاسی انجامید، بسیار فراتر از بررسیِ این جنایت&zwnj;هاست. به&zwnj;گمانِ این قلم، تفکر و نگاهی که در پشتِ این قتل&zwnj;ها عمل کرد، آمیزه&zwnj;ای است از تفکر دوران جاهلیت و فاشیسم قرن بیستم. به&zwnj;این&zwnj; معنا &zwnj;که این نگاه، تعارض&zwnj;ها و مشکل&zwnj;ها و دسته بندی&zwnj;های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی جامعه را واقعیت جامعه و حرکت طبیعی آن نمی&zwnj;داند، بلکه آن را یک&zwnj; واقعه&zwnj;ی &laquo;عَرَضی&raquo; و &laquo;موقتی&raquo; می&zwnj;پندارد که به&zwnj;گمان خود حرکت &laquo;طبیعی&raquo; جامعه و روالِ &laquo;عادی&raquo; آن را برهم&zwnj;&zwnj;می&zwnj;زند و براساس این نگاه باید با تمام نیرو برای درهم&zwnj;شکستن این &laquo;مزاحمانِ ثبات&raquo; جامعه اقدام کرد. این تفکر به&zwnj;جای آنکه &laquo;مخالف&raquo; را &laquo;حکیم&raquo; بپندارد، او را &laquo;دشمن&raquo; می&zwnj;شُمُرد و کمر به &laquo;نابودی&raquo; آن می&zwnj;بندد. و بی&zwnj;جهت نیست که هنوز کسانی در این حکومت، مثل محمدرضا باهنر (رئیس انجمن مهندسین اسلامی و از رهبران جریان &laquo;اصول&zwnj;گرا&raquo;)، می&zwnj;توانند با صدای بلند بگویند کسی که &laquo;اپوزیسیون نظام شد باید پیه اعدام را هم به تنش بمالد&raquo;! (۵) این تفکر بر مبنای یک&zwnj; الگوی ازپیش ترسیم&zwnj;شده و کاملاً خط&zwnj;کشی شده&zwnj; &laquo; حق&raquo; و &laquo;باطل&raquo; حرکت می&zwnj;کند که در آن هیچ &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگری&raquo; نه جا و مکانی دارد و نه حق حیات. توجیه&zwnj;های دینی در خدمت این نگاه ایدئولوژیک قرار می&zwnj;گیرند و مسئله&zwnj;های زمینی به آسمان برده می&zwnj;شوند و رنگ و رویی کاملاً مقدس به خود می&zwnj;گیرند، زمینی&zwnj;ترینِ نهادها (دولت و حکومت) &laquo;مقدس&raquo; شمرده می&zwnj;شوند (به گفتمان رایج حکومتی توجه کنید: &laquo;نظام مقدس جمهوری اسلامی&raquo;، &laquo;حکومت نایب امام زمان&raquo;) و در این آموزه&zwnj; &laquo;قدسی&zwnj;شده&raquo;، بیش از هر زمان دیگری هر &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگر اندیشی&raquo; مطرود است و محروم از حقوق انسانی که تنها و تنها &laquo;سزاوارِ&raquo; &laquo;نابودی&raquo; و &laquo;پاکسازی شدن&raquo; است. در این تفکر واژه&zwnj;های مردم و حق آنان، واژه&zwnj;هایی بیگانه و دور از ذهن و باور است که روشن&zwnj;ترین تبلور آن را می&zwnj;توان در این سخن مصباح یزدی دید: &laquo;اینکه می&shy;گویند که مردم تعیین کرده&shy;اند یکی را برای ریاست جمهوری و ... مردم چه حقی داشتند؟ مردم چه&shy;کاره&shy;اند که به کسی حق بدهند؟ مگر خودشان چه کاره&shy;اند که هم چو حقی را بدهند؟&raquo; (۶). این تفکر، شهروندان جامعه را تنها به صورت &laquo;اتم&raquo;ها و &laquo;ذره&raquo;های کاملاً مجزا از یکدیگر می&zwnj;پسندد که هویت&zwnj;شان در یک&laquo;جمعِ اُمتی&raquo; و تنها در تکلیف&zwnj;شان در برابر حاکمان معنا می&zwnj;یابد. و اگر، اگر می&zwnj;گویم، حقی هم برای این شهروندان قائل شوند، تنها در چارچوب تنگ و تعریف&zwnj;شده&zwnj; همان &laquo;تکلیف&raquo; مفهوم دارد. حقوقِ شهروندیِ به&zwnj;ذاتِ&zwnj;خود مستقل از هر نوع حکومت و دستگاهی، هیچ جا و مقامی در نگاهِ این تفکر ندارد. از همین روست که این تفکر، از هر نوع تجمع و جمع شدن مردم و نخبگان آنان حتی برای ابتدایی&zwnj;ترین خواست&zwnj;ها و اولیه&zwnj;ترین نیازهای یک&zwnj; زندگیِ جمعی هراس دارد و آن را برنمی&zwnj;تابد. و ازهمین&zwnj;روست که با استفاده از انواع شیوه&zwnj;ها می&zwnj;کوشد نطفه&zwnj; هر تشکل و جمعی را خفه کند و اگر موفق نشد، برای نابود کردن &laquo;بانیان&raquo; به حذف فیزیکی روی می&zwnj;آورد. تجربه&zwnj; ما، کانون نویسندگان ایران، نمونه&zwnj; روشنی است از این شیوه&zwnj;های تهدید و سرکوب و حذف. با نگاهی، حتی گذرا، به فهرست قربانیان قتل&zwnj;های سیاسی (که &laquo;قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; نام گرفت) آشکار می&zwnj;شود که اکثریت قریب&zwnj;به&zwnj;اتفاق شخصیت&zwnj;هایی که به قتل رسیده&zwnj;اند، در زمینه های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، دینی، و ..، به&zwnj;نوعی کار جمعی می&zwnj;کرده&zwnj;اند. این تفکر پرورش و پیروزی خود را نه در چارچوبِ معیارها و موازین جهان امروز برای رقابتِ آزادِ اندیشه و نظر می&zwnj;داند و نه اصولاً در جست&zwnj;وجویِ چنین بسترهایی است. چون نیک می&zwnj;داند که در میدانِ رقابتِ آزاد نه کالایی برای عرضه دارد و نه توان هماوردی با دیگران. ازهمین&zwnj;رو تنها راه گریز از این بن&zwnj;بستِ ذاتی و جوهری خود را در &laquo;حذف&raquo; دیگران و دیگراندیشان جست&zwnj;وجو می&zwnj;کند. این تفکر به دنیایی تعلق دارد که بر اصلِ نظریه&zwnj; &laquo;النصر بالرعب&raquo; پایه&zwnj;ریزی شده است، یعنی پیروزی را تنها از راهِ اشاعه&zwnj;ی وحشت میسر می&zwnj;داند. این &laquo;وحشت&raquo; از خشونت کلامی و توپ و تشرِ تهدید آمیز در خیابان و محلِ کار شروع می&zwnj;شود و به ضرب&zwnj;وشتم در خیابان و کوی و برزن (در حضور مردم و برای آنکه مردم ببینند و &laquo;عبرت&raquo; بگیرند!) کشانده می&zwnj;شود و به زندان کردن و شلاق زدن و شکنجه&zwnj;های رنگارنگ در زندان می&zwnj;رسد و در آخر &laquo;درصورتِ لزوم&raquo; به اعدام و تیرباران ختم می&zwnj;شود. کشتارهای سهمگین سال&zwnj;های 60، 61 و سال 67 نمونه&zwnj;های آشکار چنین نگاهی است. از همین&zwnj;روست که پس از حرکت بزرگ تغییرخواهی مردم در سال 76، از ترس مردم و حرکت&zwnj;های بعدیِ آنان و به این گمان کودکانه که گویا این حرکت مردم تنها ناشی از عملکرد روشنفکران و اندیشه&zwnj;ورزان است و برای &laquo;پیشگیری&raquo; باز به &laquo;کشتار درمانی&raquo; روی آوردند و در برنامه&zwnj;های خود تا به&zwnj; دره &zwnj;انداختن اتوبوس نویسندگان در راه ارمنستان و چیدن برنامه برای ترور جمعی (و حتی بمب انداختن!) در جمع اعضای کانون نویسندگان ایران (براساس اعتراف&zwnj;های قاتلان وزارت اطلاعات) پیش رفتند. و امروز همین نگاه را در بیان کسانی نظیر امام جمعه مشهد می&zwnj;یابیم که به&zwnj;صراحت می&zwnj;گوید که باید مردم را &laquo;به&zwnj;زور&raquo; به بهشت برد! نگاه این تفکر به مقوله&zwnj; فرهنگ نگاهی است کاملاً امنیتی. اگر طی قرن&zwnj;ها و به&zwnj;خصوص در دو سه قرن اخیر، یکی از دل&zwnj;مشغولی&zwnj;های مهم متفکران جهان، مقوله&zwnj; فرهنگ بوده است و میراث بزرگی را برای ما انسان&zwnj;های جهان امروز به یادگار گذاشته&zwnj;اند، این میراث جهانی بشر برای این تفکر هیچ ارزش و اهمیتی ندارد. این تفکرکه هم در پاسخ به نیازهای جامعه ناتوان است و هم توان مقابله&zwnj; فکری با اندیشه&zwnj;های پویا و مدرن را ندارد، تنها برای حفظ سلطه و حاکمیت بی&zwnj;رقیب و بی&zwnj;چون&zwnj;وچرای خود، با طرح &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; کوشید و می&zwnj;کوشد که هرآنچه &laquo;غیرخودی&raquo; می&zwnj;داند از دایره&zwnj; پهنه&zwnj; اجتماعی حذف کند. خواه با سانسور، خواه با زندان، خواه با سرکوب، خواه با کشتار درمانی. در نگاه این تفکر، فرهنگ در حوزه&zwnj; مسایل امنیتی قرار می&zwnj;گیرد. و از همین رو مقوله&zwnj; &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; و &laquo; شبیخون فرهنگی &raquo; با مختصاتی که از آن ارائه دادند، مطرح شد و همچنان مطرح می&zwnj;شود. سعید امامی در صحبتی در دانشگاه همدان در سال ۱۳۷۴ می&zwnj;گوید: &laquo; ... تهاجم فرهنگی در حال حاضر ریشه&zwnj;ها را نشانه گرفته است. ما دلایل بزرگی برای این حرف داریم. علت اصلی گسترش آن، وحشت از اسلام است. تفکراتی که ما با آن روبه&zwnj;رو هستیم عبارتند از: ۱- تفکرات لائیسم. ۲- تفکرات مسیحیت. ۳- تفکرات اسلام آمریکایی. ۴- تفکرات یهودیت. ... آنها می&zwnj;خواهند ریشه&zwnj; آخوند را بزنند. تفکر لائیسم می&zwnj;خواهد بنیان فکری ما را به&zwnj;هم&zwnj;بزند&raquo;. جز &zwnj;آنچه گفته شد باید به موضوع مهم دیگری توجه کرد که بدون دقت در آن نمی&zwnj;توان به ریشه&zwnj;های چنین کشتارهایی پی&zwnj;برد. و آن&zwnj;، موضوعِ بسیار کلیدیِ &laquo;قدرت&raquo; و حفظ آن و امتیازهای آن است. حکومت ایران بسیار آسان به&zwnj;دست این جریانِ مذهبیِ فرقه&zwnj;گرا و انحصارطلب افتاد. و ترسِ ازدست دادنِ حکومت (و همه&zwnj; امتیازهای سیاسی و اقتصادی و ... حاصل از آن) در روح و جان آنان ریشه دارد. به&zwnj;همین&zwnj;علت حتی پس از چهل سال حکومت هنوز به خود &laquo;اطمینان&raquo; ندارند و چنین می&zwnj;پندارند که به همان آسانی که آن را به&zwnj;دست آوردند، می&zwnj;توانند از دستش بدهند. از&zwnj;همین رو&zwnj;ست که با مخالفان خود چنین رفتار می&zwnj;کنند و به&zwnj;جای یک&zwnj; زبانِ &laquo;ملی&raquo; (در سطح ملی) از &laquo;خود&raquo; و مایِ &laquo;خودی&raquo; و &laquo;غیرخودی&raquo;ها سخن می&zwnj;رانند. بر همین اساس است که از هر رقابت آزادنه&zwnj; فکر و نظر گریزانند و به&zwnj;هیچ&zwnj;روی تحملِ هیچ جریانِ سیاسی یا فرهنگیِ بیرون از دایره&zwnj; خودی را ندارند. اغلبِ آنان که امروز بر اریکه&zwnj; قدرت تکیه زده&zwnj;اند و بر مملکتی بزرگ با ثروت&zwnj;های بی&zwnj;کران دست یافته&zwnj;اند در روزگارِ پیشین به&zwnj;سختی روزگار می&zwnj;گذراندند (و ما می&zwnj;دانیم چگونه) اما، آرام&zwnj;آرام آن&zwnj;چنان دست تطاول به مال ملت دراز کردند که در تاریخ معاصر ایران هیچ نمونه&zwnj;ای از آن نمی&zwnj;شناسیم. امروز به آن&zwnj;چنان امتیازها و &laquo;جلال&raquo; حکومتی و ثروت&zwnj;هایِ بادآورده&zwnj;ای رسیده&zwnj;اند (از انحصار واردات و صادرات تا کارخانه&zwnj;ها و بنگاه&zwnj;های عظیم تجاری و مالی و ... تا رانت&zwnj;های استادی دانشگاه و بورس&zwnj;های پرهزینه&zwnj; تحصیلی خارج و مقام&zwnj;های بالای دولتی) که با چنگ &zwnj;و دندان در پیِ حفظ این امتیازهای ناحق هستند. در نزد چنین حکومت و گردانندگانِ آن امرِ عادی و پذیرفته&zwnj;شده&zwnj; جهانِ امروزِ ما، یعنی واگذاری قدرت و پذیرفتن کردار دموکراتیک و سازوکارِ اکثریت و اقلیت امری است به&zwnj;شدت مذموم و &laquo;نامعقول&raquo;! اینان (چه معمم&zwnj;شان و چه مکلای&zwnj;شان) به&zwnj;خوبی می&zwnj;دانند در حکومتی که اصل بر رقابت آزاد و شایسته&zwnj;سالاری باشد نه در این جایگاه&zwnj;های امروزشان هستند و نه می&zwnj;توانند این&zwnj;چنین بی&zwnj;هیچ مانع و &laquo;مزاحم&raquo;ی حکم برانند و ثروت بیندوزند. ازهمین&zwnj;رو، همان&zwnj;گونه &zwnj;که تجربه&zwnj; چهل ساله نشان داده است، برای حفظ این ثروت و این مقام&zwnj;ها و این حکومت از هیچ کاری روی&zwnj;گردان نیستند. در امر دادخواهی نیز از نخستین روز تا امروز کارهای بزرگی انجام شده است. نرسیدن به نتیجه&zwnj;ای که خواست خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;های سیاسی و وجدان آگاه جامعه است، نه در نفی فعالیت&zwnj;هایی که تاکنون صورت گرفته که بر ضرورت ادامه&zwnj; این راه و پیگیری بیشتر گواهی می&zwnj;دهد. از همان فردایِ برملاشدن جنایت&zwnj;ها، پس از نخستین قتل&zwnj;ها، کاردآجین کردن پروانه و داریوش فروهر، جریانِ دادخواهی شکل گرفت. از نخستین دادخواهی&zwnj;ها، دادخواهیِ پرشکوه و جاندار و همگانیِ پرستو فروهر بود. بعد هم در تمام موضع&zwnj;گیری&zwnj;های تقریباً همه&zwnj; سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری خواست شناسایی و محاکمه&zwnj;ی قاتلان مطرح شد. درخصوص جان&zwnj;باختگان کانون نویسندگان ایران نیز از همان روز نخست ما بر اعلام نام &laquo;آمران و عاملانِ&raquo; قتل&zwnj;ها و محاکمه&zwnj; آنان تأکید کردیم و در تمام مصاحبه&zwnj;ها با رسانه&zwnj;های بین&zwnj;المللی و نشریه&zwnj;های داخلی بر این خواست پای می&zwnj;فشردیم. بعد هم چه در نامه&zwnj; اعتراضی به رئیس&zwnj;جمهورِ وقت (محمد خاتمی) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با نماینده&zwnj; ویژه&zwnj; رئیس&zwnj;جمهوری درباره&zwnj; این قتل&zwnj;ها (سعید حجاریان) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با وزیرِ &laquo;فرهنگ و ارشاد اسلامی&raquo; (مهاجرانی) همین خواست&zwnj;ها را مطرح کردیم. و تا امروز لحظه&zwnj;ای دست از دادخواهی نکشیده&zwnj;ایم. سهم بسیار مهم و مؤثر روزنامه&zwnj;نگاران شجاع (ازجمله عمادالدین باقی و اکبر گنجی) و نشریه&zwnj;های اصلاح&zwnj;طلب آن روز (خرداد، صبح امروز و ...) و نشریه&zwnj; &laquo;پیام امروز&raquo; در افشای این قتل&zwnj;های سیاسی و همراهی آنان با خواسته&zwnj;های عمومی ما و افکار عمومی (هرچند که بعداً در دادوستدهای جناح&zwnj;های حکومتی این دادخواهی قربانی و به بوته&zwnj; فراموشی سپرده شد)، سهم بسیار شایسته&zwnj; ایرانیان آزاده&zwnj; برون مرز و سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری ایرانی و بین&zwnj;الملی و رسانه&zwnj;های فارسی زبان خارج کشور، فعالیت&zwnj;ها و افشاگری&zwnj;های گسترده و همراهی&zwnj;های هم&zwnj;میهنان و سازمان&zwnj;های بین&zwnj;المللی حقوق بشری درخصوص این قتل&zwnj;ها در این دادخواهی را همواره به&zwnj;یاد داریم و گرامی می&zwnj;داریم. امروز نیز به&zwnj;رغم همه&zwnj; ترفندهای حکومتیان و طرفداران بانام و بی&zwnj;نام&zwnj;شان، همچون روز نخست بر امر دادخواهی پای می&zwnj;فشاریم و این بی&zwnj;داد را داد خواهیم. و پایان سخن: در پی ازدست&zwnj; رفتن محمد مختاری و محمد جعفر پوینده، &laquo; اتحادیه ناشران و کتاب&zwnj;فروشان تهران&raquo; در روز سه شنبه اول دی ۱۳۷۷ مراسم باشکوهی را در مسجد نور (میدان دکتر فاطمی) برگزار کرد که جمعیت کثیری در آن شرکت کردند. سخنرانی در این مراسم به دعوت &laquo;اتحادیه ناشران&raquo; به بنده واگذار شد. گفتار نسبتاً کوتاه خود در آن مجلس را با ذکر این مطلب آغاز کردم که آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; (تا آن زمان) محمد مختاری نامش &laquo;تمرین مدارا&raquo; است و آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; جعفر پوینده در خصوص حقوق بشر است. ترجمه&zwnj;ای با عنوان &laquo; حقوق بشر و تاریخچه آن&raquo;. یکی از &laquo;مدارا&raquo; سخن گفته است و دیگری از &laquo; حقوق بشر&raquo;. اما، پاسخ طنابِ دار بوده است و کُشتار. می&zwnj;شود آیا میان &laquo;مدارا&raquo; و &laquo;حقوق بشر&raquo; رابطه&zwnj;ای کشف کرد با &laquo;کُشتن&raquo;؟ و اضافه کردم &laquo;رشیدالدین فضل&zwnj;اللهِ وزیر در جامع&zwnj;التواریخ می&zwnj;نویسد که حدود سال ۶۱۸ هجری چنگیزخان مغول قصد لشگرکشی به خوارزم و قتل&zwnj;عام آنجا را داشت&raquo;. اما، می&zwnj;دانست که نجم الدین کبری از عرفا و بزرگان صوفیه در قرن ششم و هفتم، در خوارزم زندگی می&zwnj;کند. پس به نجم&zwnj;الدین &laquo;کس فرستاد که من خوارزم را قتل&zwnj;عام خواهم کرد و آن بزرگ باید از میان ایشان بیرون رود&raquo;، که البته نجم&zwnj;الدین کبری نپذیرفت و همراه مردم خوارزم کشته شد. چنگیز مهاجم و خونخواری که هزاران هزار سر می&zwnj;برید، از کشتن یک&zwnj;بزرگِ اهل فرهنگ ابا کرد و حتی به او پیغام داد که از شهر خارج شود تا از تیغ او در امان ماند، اما هشتصد و اندی سال بعد در آستانه&zwnj; هزاره&zwnj; سوم ... عده&zwnj;ای خود غیاباً جلسه&zwnj; محاکمه تشکیل می&zwnj;دهند و خود آنها را مرتد و ناصبی و ... می&zwnj;خوانند و خود حکم قتل آنها را صادر می&zwnj;کنند و بعد هم با فجیع&zwnj;ترین و رذیلانه&zwnj;ترین شیوه&zwnj;ها حکم&zwnj;هایِ خودصادره را به اجرا می&zwnj;گذارند. آیا اگر بگوییم که این کوردلان جنایت&zwnj;پیشه از مغول بدترند، سخنی به&zwnj;گزاف گفته&zwnj;ایم؟&raquo; (۷). محمد مختاری در مقاله&zwnj; &laquo; بازخوانی فرهنگ&raquo; مقاله&zwnj;اش را با این جمله شروع می&zwnj;کند که &laquo;بازخوانی فرهنگ یکی از ضرورت&zwnj;های دوران ما است&raquo; و پس از ارایه&zwnj; تعریفی از این بازخوانی، می&zwnj;گوید:&laquo;بازخوانی فرهنگ از دوره&zwnj; انقلاب ضرورت اساسی و همه جانبه یافت. زیرا انقلاب به هر حال ذات ما را عریان کرد... بازخوانی فرهنگ همچنان&zwnj;که تمرین انتقاد است، تمرین مدارا نیز هست. گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگران، دو روی یک&zwnj;سکه&zwnj;اند. هر دو نیز کارکرد جامعه مدنی&zwnj;اند که چشم&zwnj;انداز امروزی&zwnj;شان نهادی شدن حقوق و آزادی&zwnj;های دموکراتیک است. اگر انتقاد از &quot; دیگری&quot; مستلزم مدارا با &quot; دیگری&quot; است، نقد &quot;خویش&quot; مبتنی بر تأمل در &quot;خویش&quot; است. درک نارسایی&zwnj;ها و دشواری&zwnj;ها، عارضه&zwnj;ها و بازدارندگی&zwnj;های فرهنگی مـا، مــدارایی دردناک می&zwnj;طلبد. به&zwnj;این&zwnj;اعتبار بازخوانی فرهنگ، گفت&zwnj;وشنیدی با سُنت خویش است یعنی گفت&zwnj;وشنید یکی از اجزای این فرهنگ با اجزای دیگر آن است. گفت&zwnj;وشنید با خویش، روی دیگر گفت&zwnj;و شنید با دیگری است. این دو، هم در گرو نهادینه شدن مدارایند، و هم زمینه و عملی برای این نهادینه شدنند. گفت&zwnj;وشنید یک رابطه است. و دو سوی رابطه، در نقد نظر، مکمل و تصحیح کننده همند. زیرا برقرار ماندن رابطه، در گرو تفاهم در تفاوت، و مدارا در اختلاف&zwnj;ها است. ازاین&zwnj;رو اساس گفت&zwnj;وشنید بر امکان درک حضور دیگری استوار است، درک حضور دیگری نیز مبتنی بر درک و پذیرش حق و شأنِ برابر اندیشگی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ... برای دیگری است&raquo; (۸). می&zwnj;بینیم که یکی از &laquo;گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگری&raquo; سخن گفته است و آن دیگری با &quot;طناب دار&quot; به میدان آمده است. یکی از &quot;مدارایی دردناک&quot; سخن گفته است و آن دیگری با دشنه و چاقو، دردی دردناک را برای او رقم زده است. یکی از &quot;تفاهم در تفاوت و مدارا در اختلاف&quot; گفته است و آن دیگری سربه&zwnj;نیست کردن مخالف را پیشه خود ساخته است! آندره مالرو در کتاب &laquo;صداهای سکوت&raquo; می&zwnj;گوید:&laquo;اصالت بشر در این بیان نیست که بگوییم &quot; آنچه من انجام داده&zwnj;ام، هیچ جانوری انجام نداده است&quot; بلکه در این است که بگوییم ما، آنچه حیوان از ما می&zwnj;خواست، نپذیرفتیم؛ و ما می&zwnj;خواهیم هرجاکه عوامل درهم&zwnj;شکننده&zwnj; انسان را یافته&zwnj;ایم خود انسان را بیابیم&raquo;. آنچه&zwnj;که آمران و عاملان قتل های سیاسیِ زنجیره&zwnj;ای انجام دادند، آن چیزی بود که حیوان از آنان خواسته بود. اما، فروهرها و مختاری ها و پوینده ها و غفارحسینی ها و ... همه جا در جست&zwnj;وجوی انسان بودند، چون از تبار انسان بودند. پانوشت&zwnj;ها: (۱) در دوم آبان ۱۳۷۴، تنِ بی&zwnj;جانِ&zwnj;&zwnj; احمد میرعلایی را در نزدیکی خانه&zwnj; دوستش زاون قوکاسیان گذاشته بودند، همراه با یک&zwnj;شیشه&zwnj;ی ودکا که گویا به میخوارگی به آنجا رفته است و در اثر ایست قلبی در راهِ خانه درگذشته است. تنها یک &zwnj;نکته را فراموش کرده بودند: قوکاسیان برای سفری کوتاه به اتریش رفته بود و آن زمان در اصفهان نبود! ربودن احمد میرعلایی و کشتنش نخستین آوار بزرگ بود. خیلی&zwnj;ها نمی&zwnj;توانستند یا نمی&zwnj;خواستند آمدن صدای پای غولِ آدم&zwnj;خوار را باور کنند. در جلسه&zwnj;ای که در آن وضعیتِ خوف&zwnj;انگیز در کوی نویسندگان، نزدیکی پل گیشا، در بزرگداشت میرعلایی برگزار کردیم، هوشنگ گلشیری به ضجه سخن گفت. به هر سردرگریبانی که می&zwnj;رسید به تکرار می&zwnj;گفت: کشتنش! (۲) غفار حسینی، در بیستم آبان ۱۳۷۵ به میرعلایی پیوست. در پنجشنبه&zwnj;ای پیش از این رفتنش در جمع دوستانِ اهلِ کوه در قهوه&zwnj;خانه&zwnj;ای بالای درکه همدیگر را دیدیم. هر دو تازه از سفر برگشته بودیم. با هم قراری گذاشتیم برای ویراستاری متن دکترایش، که سال&zwnj;ها پیش از این در فرانسه گذرانده بود، که در آن سفر به&zwnj;تصادف همزمان به فرانسه رفته بودیم و با ناشری در فرانسه صحبت شده بود و می&zwnj;خواستیم در آنجا منتشر کنیم. به آن قرار نیامد. بعد، خبرِ رفتنش آمد. به یک &zwnj;باره کسی از خانواده از وصیت&zwnj;نامه&zwnj;ای سخن گفته بود که گویا غفار خواسته بود در شهر تولدش، الیگودرز، به خاک سپرده شود! در همان صبح خاکسپاری همسر پیشینش از پاریس می&zwnj;رسید و قرار گذاشتیم برای آخرین دیدار به بهشت زهرا برویم. زمانِ انتقالِ پیکرِ بی&zwnj;جانش از بهشت زهرا به الیگودرز ساعت ده صبح بود. ما ساعت ۹ و ربع آنجا بودیم. جمعی پانزده نفره. غریبانه&zwnj;ترین خاکسپاری. خودِ &laquo;زمستان&raquo; بود. اما، همین آخرین دیدار را هم از ما دریغ کردند. هرچه سعی کردیم از هیچ کس خبری نبود. به کسانی رجوع کردیم و جویا شدیم، جوابی نداشتیم. به&zwnj;ناچار به تابلو اعلانات بهشت زهرا رجوع کردیم. در تابلو مرگ دیدیم که پیکر بی&zwnj;جان غفار را یک&zwnj;ساعت پیش از زمان موعود منتقل کرده&zwnj;اند. &laquo;گزیده&zwnj;ترین&raquo; راه را انتخاب کرده بودند. برای فراموشی. بعدش، بیرون از آگاهی و دسترس ما بود. غریبی بود. تنها توانستیم با یک&zwnj;آگهی تسلیت با دوازده امضا در روزنامه&zwnj;ای خبر را منتشر کنیم. (۳) دکتر احمد تفضلی در راه بازگشت از محل کار به خانه در شمیرانات، در سرِ راهش&zwnj; یکی از همکاران خود را به خانه می&zwnj;رساند اما، هرگز به خانه نمی&zwnj;رسد! چند ساعت بعد پیکرِ بی&zwnj;جانش در جاده&zwnj; پونک (کیلومترها دور از راه خانه&zwnj;اش) پیدا شد. چنین شایعه کردند که لاستیک ماشینش پنجر شده است و درحین تعویض لاستیک &laquo;جکِ&raquo; ماشین دَررفته است و به سرش خورده است! (۴) در تیرماه ۱۳۷۸ به همت و پیشگامی خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;ها و تنی چند از شخصیت&zwnj;های سیاسی و فرهنگی کمیته&zwnj;ای به&zwnj;نامِ &laquo;کمیتۀ دفاع از حقوق قربانیان قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; در تهران تشکیل شد. اعضای این کمیته (به&zwnj;ترتیب حروف الفبا) عبارت بودند از: فرزانه اسکندری، مریم حسین&zwnj;زاده (مختاری)، محسن حکیمی، فریبرز رئیس&zwnj;دانا، ناصر زرافشان، حسین شاه&zwnj;حسینی، سیما صاحبی (پوینده)، احمد صدرحاج&zwnj;سیدجوادی، آرش فروهر، پرستو فروهر، منصور فرهومند، کاظم کردوانی، علی&zwnj;اصغر گلسرخی، سیاوش مختاری، علی&zwnj;اکبر معین&zwnj;فر. دبیر این کمیته آقای صدرحاج&zwnj;سیدجوادی بود. ما موفق شدیم به نام تا هفتاد و پنج نفر از قربانیان این نوع قتل&zwnj;ها دست یابیم که به&zwnj;جز چهار نفر همگی به دوره&zwnj; پیش از ریاست جمهوری محمد خاتمی تعلق داشتند. (۵) نشریه&zwnj;ی &laquo;امید ایرانیان&raquo; به&zwnj;نقل از &laquo;ساعت ۲۴&raquo;، ۲۰ مرداد ۱۳۹۵. (۶) همایشِ زلال ولایت، درباره&shy; نقش معظم ولایت فقیه، فروردین ۱۳۸۹، مشهد. (۷) کاظم کردوانی، نجم&zwnj;الدین کبری و چنگیزخان مغول، صدای آواز (یادنامه&zwnj; محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، کانون نویسندگان ایران)، انتشارات فصل سبز، چاپ اول، ۱۳۷۸، ص. ۱۴۲ و ۱۴۳. (۸) محمد مختاری، بازخوانی فرهنگ، تمرین مدارا، انتشارات ویستار، چاپ اول، ۱۳۷۷، ص. ۷، ۸، ۲۱و ۲۲ <img width="1" height="1" alt="" src="http://logc279.xiti.com/hit.xiti?s=531599&s2=22&p=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86::%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&di=&an=&ac=&x1=1&x2=22&x3=46619393&x4=9997&x5=%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&x6=1&x7=%2Ffa-ir%2F%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF%2Fa-46619393&x8=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss&x9=20181206&x10=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86" /> خبر

کاظم کردوانی، عضو کانون نویسندگان ایران در یادداشت خود برای دویچه‌وله‌فارسی می‌گوید برای ریشه‌یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملان قتل‌های زنجیره‌ای باید تا اعدام‌های پشت‌بام مدرسه رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت.در بیستمین سالگرد کاردآجین کردن پروانه اسکندری (فروهر) و داریوش فروهر و طنابِ مرگ به گردن پیچاندنِ محمد مختاری و محمدجعفر پوینده قرار داریم. پیش از آن نیز دو عضو دیگر کانون نویسندگان ایران، احمد میرعلایی (۱) و غفار حسینی (۲) ، احمد تفضلی، استاد بی&zwnj;بدیل زبان&zwnj;های باستانی ایران در دانشگاه تهران و یکی از انگشت&zwnj;شمار استادان این عرصه در جهان (۲۴ دی ۷۵ با ضربه&zwnj;های دیلم بر سر) (۳)، ابراهیم زال&zwnj;زاده (که ۵ اسفند ۷۵ ربوده شد و جنازه&zwnj;اش &ndash; با ضربه&zwnj;های چاقو بر قلب - در ۹ فروردین ۷۶ در یافت&zwnj;آبادِ جنوب تهران پیدا شد)، حمید حاجی&zwnj;زاده شاعر اهل کرمان با پسر ده ساله&zwnj;اش &laquo;کارون&raquo; (اول مهر ۷۷، با ضربه&zwnj;های چاقو)، مجید شریف (که ۲۸ آبان ۷۷ مفقود شد و جنازه&zwnj;اش در ۴ آذر ۷۷ در پزشکی قانونی تهران شناسایی شد) به&zwnj; قتل رسیدند. اما، سیاهه&zwnj; این کشتارهای سیاسی (کشتارهای سال&zwnj;های ۶۰ ،۶۱ و ۶۷و قتل&zwnj;عامِ پاییز ۷۷ خود حدیث مفصل دیگری است) بسیار فراتر از نام این چند جان&zwnj;باخته&zwnj; راه آزادی است که نام بردیم: سعیدی سیرجانی، پیروز دوانی، حسین برازنده مفسر قرآن در مشهد، سه کشیش مسیحی، شماری از مولوی&zwnj;های اهل سنت و ... و چنانچه به عقب برگردیم بازهم به نام&zwnj;های فراوانی برمی&zwnj;خوریم، ازجمله قتل&zwnj;های فجیع دکتر کاظم سامی و دکتر منوچهر حکیم (استاد بی&zwnj;نظیرِ آناتومی و رئیس کرسی آناتومی دانشگاه تهران که در ۲۲ دی&zwnj;ماه ۵۹ &laquo;به&zwnj;جرم&raquo; بهایی بودن با چند گلوله در مطب خود کشته شد).و ... (۴) از این رو، بر این باورم که برای ریشه&zwnj;یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملانِ این قتل&zwnj;ها باید تا اعدام&zwnj;های پشتِ&zwnj;بام مدرسۀ رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت. در این سالگرد تنها نباید به بزرگداشت این عزیزان (که فرض است) بسنده کرد، بلکه باید بر دو موضوع بیش از هر امر دیگری پای فشرد: یکی بررسی تفکر و عملی که به چنین جنایت&zwnj;های هولناکی انجامید و دیگری ضرورت مبارزه با فراموشی و پیگیریِ دادخواهی. واکاویِ تفکری که به این قتل&zwnj;های سیاسی انجامید، بسیار فراتر از بررسیِ این جنایت&zwnj;هاست. به&zwnj;گمانِ این قلم، تفکر و نگاهی که در پشتِ این قتل&zwnj;ها عمل کرد، آمیزه&zwnj;ای است از تفکر دوران جاهلیت و فاشیسم قرن بیستم. به&zwnj;این&zwnj; معنا &zwnj;که این نگاه، تعارض&zwnj;ها و مشکل&zwnj;ها و دسته بندی&zwnj;های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی جامعه را واقعیت جامعه و حرکت طبیعی آن نمی&zwnj;داند، بلکه آن را یک&zwnj; واقعه&zwnj;ی &laquo;عَرَضی&raquo; و &laquo;موقتی&raquo; می&zwnj;پندارد که به&zwnj;گمان خود حرکت &laquo;طبیعی&raquo; جامعه و روالِ &laquo;عادی&raquo; آن را برهم&zwnj;&zwnj;می&zwnj;زند و براساس این نگاه باید با تمام نیرو برای درهم&zwnj;شکستن این &laquo;مزاحمانِ ثبات&raquo; جامعه اقدام کرد. این تفکر به&zwnj;جای آنکه &laquo;مخالف&raquo; را &laquo;حکیم&raquo; بپندارد، او را &laquo;دشمن&raquo; می&zwnj;شُمُرد و کمر به &laquo;نابودی&raquo; آن می&zwnj;بندد. و بی&zwnj;جهت نیست که هنوز کسانی در این حکومت، مثل محمدرضا باهنر (رئیس انجمن مهندسین اسلامی و از رهبران جریان &laquo;اصول&zwnj;گرا&raquo;)، می&zwnj;توانند با صدای بلند بگویند کسی که &laquo;اپوزیسیون نظام شد باید پیه اعدام را هم به تنش بمالد&raquo;! (۵) این تفکر بر مبنای یک&zwnj; الگوی ازپیش ترسیم&zwnj;شده و کاملاً خط&zwnj;کشی شده&zwnj; &laquo; حق&raquo; و &laquo;باطل&raquo; حرکت می&zwnj;کند که در آن هیچ &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگری&raquo; نه جا و مکانی دارد و نه حق حیات. توجیه&zwnj;های دینی در خدمت این نگاه ایدئولوژیک قرار می&zwnj;گیرند و مسئله&zwnj;های زمینی به آسمان برده می&zwnj;شوند و رنگ و رویی کاملاً مقدس به خود می&zwnj;گیرند، زمینی&zwnj;ترینِ نهادها (دولت و حکومت) &laquo;مقدس&raquo; شمرده می&zwnj;شوند (به گفتمان رایج حکومتی توجه کنید: &laquo;نظام مقدس جمهوری اسلامی&raquo;، &laquo;حکومت نایب امام زمان&raquo;) و در این آموزه&zwnj; &laquo;قدسی&zwnj;شده&raquo;، بیش از هر زمان دیگری هر &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگر اندیشی&raquo; مطرود است و محروم از حقوق انسانی که تنها و تنها &laquo;سزاوارِ&raquo; &laquo;نابودی&raquo; و &laquo;پاکسازی شدن&raquo; است. در این تفکر واژه&zwnj;های مردم و حق آنان، واژه&zwnj;هایی بیگانه و دور از ذهن و باور است که روشن&zwnj;ترین تبلور آن را می&zwnj;توان در این سخن مصباح یزدی دید: &laquo;اینکه می&shy;گویند که مردم تعیین کرده&shy;اند یکی را برای ریاست جمهوری و ... مردم چه حقی داشتند؟ مردم چه&shy;کاره&shy;اند که به کسی حق بدهند؟ مگر خودشان چه کاره&shy;اند که هم چو حقی را بدهند؟&raquo; (۶). این تفکر، شهروندان جامعه را تنها به صورت &laquo;اتم&raquo;ها و &laquo;ذره&raquo;های کاملاً مجزا از یکدیگر می&zwnj;پسندد که هویت&zwnj;شان در یک&laquo;جمعِ اُمتی&raquo; و تنها در تکلیف&zwnj;شان در برابر حاکمان معنا می&zwnj;یابد. و اگر، اگر می&zwnj;گویم، حقی هم برای این شهروندان قائل شوند، تنها در چارچوب تنگ و تعریف&zwnj;شده&zwnj; همان &laquo;تکلیف&raquo; مفهوم دارد. حقوقِ شهروندیِ به&zwnj;ذاتِ&zwnj;خود مستقل از هر نوع حکومت و دستگاهی، هیچ جا و مقامی در نگاهِ این تفکر ندارد. از همین روست که این تفکر، از هر نوع تجمع و جمع شدن مردم و نخبگان آنان حتی برای ابتدایی&zwnj;ترین خواست&zwnj;ها و اولیه&zwnj;ترین نیازهای یک&zwnj; زندگیِ جمعی هراس دارد و آن را برنمی&zwnj;تابد. و ازهمین&zwnj;روست که با استفاده از انواع شیوه&zwnj;ها می&zwnj;کوشد نطفه&zwnj; هر تشکل و جمعی را خفه کند و اگر موفق نشد، برای نابود کردن &laquo;بانیان&raquo; به حذف فیزیکی روی می&zwnj;آورد. تجربه&zwnj; ما، کانون نویسندگان ایران، نمونه&zwnj; روشنی است از این شیوه&zwnj;های تهدید و سرکوب و حذف. با نگاهی، حتی گذرا، به فهرست قربانیان قتل&zwnj;های سیاسی (که &laquo;قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; نام گرفت) آشکار می&zwnj;شود که اکثریت قریب&zwnj;به&zwnj;اتفاق شخصیت&zwnj;هایی که به قتل رسیده&zwnj;اند، در زمینه های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، دینی، و ..، به&zwnj;نوعی کار جمعی می&zwnj;کرده&zwnj;اند. این تفکر پرورش و پیروزی خود را نه در چارچوبِ معیارها و موازین جهان امروز برای رقابتِ آزادِ اندیشه و نظر می&zwnj;داند و نه اصولاً در جست&zwnj;وجویِ چنین بسترهایی است. چون نیک می&zwnj;داند که در میدانِ رقابتِ آزاد نه کالایی برای عرضه دارد و نه توان هماوردی با دیگران. ازهمین&zwnj;رو تنها راه گریز از این بن&zwnj;بستِ ذاتی و جوهری خود را در &laquo;حذف&raquo; دیگران و دیگراندیشان جست&zwnj;وجو می&zwnj;کند. این تفکر به دنیایی تعلق دارد که بر اصلِ نظریه&zwnj; &laquo;النصر بالرعب&raquo; پایه&zwnj;ریزی شده است، یعنی پیروزی را تنها از راهِ اشاعه&zwnj;ی وحشت میسر می&zwnj;داند. این &laquo;وحشت&raquo; از خشونت کلامی و توپ و تشرِ تهدید آمیز در خیابان و محلِ کار شروع می&zwnj;شود و به ضرب&zwnj;وشتم در خیابان و کوی و برزن (در حضور مردم و برای آنکه مردم ببینند و &laquo;عبرت&raquo; بگیرند!) کشانده می&zwnj;شود و به زندان کردن و شلاق زدن و شکنجه&zwnj;های رنگارنگ در زندان می&zwnj;رسد و در آخر &laquo;درصورتِ لزوم&raquo; به اعدام و تیرباران ختم می&zwnj;شود. کشتارهای سهمگین سال&zwnj;های 60، 61 و سال 67 نمونه&zwnj;های آشکار چنین نگاهی است. از همین&zwnj;روست که پس از حرکت بزرگ تغییرخواهی مردم در سال 76، از ترس مردم و حرکت&zwnj;های بعدیِ آنان و به این گمان کودکانه که گویا این حرکت مردم تنها ناشی از عملکرد روشنفکران و اندیشه&zwnj;ورزان است و برای &laquo;پیشگیری&raquo; باز به &laquo;کشتار درمانی&raquo; روی آوردند و در برنامه&zwnj;های خود تا به&zwnj; دره &zwnj;انداختن اتوبوس نویسندگان در راه ارمنستان و چیدن برنامه برای ترور جمعی (و حتی بمب انداختن!) در جمع اعضای کانون نویسندگان ایران (براساس اعتراف&zwnj;های قاتلان وزارت اطلاعات) پیش رفتند. و امروز همین نگاه را در بیان کسانی نظیر امام جمعه مشهد می&zwnj;یابیم که به&zwnj;صراحت می&zwnj;گوید که باید مردم را &laquo;به&zwnj;زور&raquo; به بهشت برد! نگاه این تفکر به مقوله&zwnj; فرهنگ نگاهی است کاملاً امنیتی. اگر طی قرن&zwnj;ها و به&zwnj;خصوص در دو سه قرن اخیر، یکی از دل&zwnj;مشغولی&zwnj;های مهم متفکران جهان، مقوله&zwnj; فرهنگ بوده است و میراث بزرگی را برای ما انسان&zwnj;های جهان امروز به یادگار گذاشته&zwnj;اند، این میراث جهانی بشر برای این تفکر هیچ ارزش و اهمیتی ندارد. این تفکرکه هم در پاسخ به نیازهای جامعه ناتوان است و هم توان مقابله&zwnj; فکری با اندیشه&zwnj;های پویا و مدرن را ندارد، تنها برای حفظ سلطه و حاکمیت بی&zwnj;رقیب و بی&zwnj;چون&zwnj;وچرای خود، با طرح &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; کوشید و می&zwnj;کوشد که هرآنچه &laquo;غیرخودی&raquo; می&zwnj;داند از دایره&zwnj; پهنه&zwnj; اجتماعی حذف کند. خواه با سانسور، خواه با زندان، خواه با سرکوب، خواه با کشتار درمانی. در نگاه این تفکر، فرهنگ در حوزه&zwnj; مسایل امنیتی قرار می&zwnj;گیرد. و از همین رو مقوله&zwnj; &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; و &laquo; شبیخون فرهنگی &raquo; با مختصاتی که از آن ارائه دادند، مطرح شد و همچنان مطرح می&zwnj;شود. سعید امامی در صحبتی در دانشگاه همدان در سال ۱۳۷۴ می&zwnj;گوید: &laquo; ... تهاجم فرهنگی در حال حاضر ریشه&zwnj;ها را نشانه گرفته است. ما دلایل بزرگی برای این حرف داریم. علت اصلی گسترش آن، وحشت از اسلام است. تفکراتی که ما با آن روبه&zwnj;رو هستیم عبارتند از: ۱- تفکرات لائیسم. ۲- تفکرات مسیحیت. ۳- تفکرات اسلام آمریکایی. ۴- تفکرات یهودیت. ... آنها می&zwnj;خواهند ریشه&zwnj; آخوند را بزنند. تفکر لائیسم می&zwnj;خواهد بنیان فکری ما را به&zwnj;هم&zwnj;بزند&raquo;. جز &zwnj;آنچه گفته شد باید به موضوع مهم دیگری توجه کرد که بدون دقت در آن نمی&zwnj;توان به ریشه&zwnj;های چنین کشتارهایی پی&zwnj;برد. و آن&zwnj;، موضوعِ بسیار کلیدیِ &laquo;قدرت&raquo; و حفظ آن و امتیازهای آن است. حکومت ایران بسیار آسان به&zwnj;دست این جریانِ مذهبیِ فرقه&zwnj;گرا و انحصارطلب افتاد. و ترسِ ازدست دادنِ حکومت (و همه&zwnj; امتیازهای سیاسی و اقتصادی و ... حاصل از آن) در روح و جان آنان ریشه دارد. به&zwnj;همین&zwnj;علت حتی پس از چهل سال حکومت هنوز به خود &laquo;اطمینان&raquo; ندارند و چنین می&zwnj;پندارند که به همان آسانی که آن را به&zwnj;دست آوردند، می&zwnj;توانند از دستش بدهند. از&zwnj;همین رو&zwnj;ست که با مخالفان خود چنین رفتار می&zwnj;کنند و به&zwnj;جای یک&zwnj; زبانِ &laquo;ملی&raquo; (در سطح ملی) از &laquo;خود&raquo; و مایِ &laquo;خودی&raquo; و &laquo;غیرخودی&raquo;ها سخن می&zwnj;رانند. بر همین اساس است که از هر رقابت آزادنه&zwnj; فکر و نظر گریزانند و به&zwnj;هیچ&zwnj;روی تحملِ هیچ جریانِ سیاسی یا فرهنگیِ بیرون از دایره&zwnj; خودی را ندارند. اغلبِ آنان که امروز بر اریکه&zwnj; قدرت تکیه زده&zwnj;اند و بر مملکتی بزرگ با ثروت&zwnj;های بی&zwnj;کران دست یافته&zwnj;اند در روزگارِ پیشین به&zwnj;سختی روزگار می&zwnj;گذراندند (و ما می&zwnj;دانیم چگونه) اما، آرام&zwnj;آرام آن&zwnj;چنان دست تطاول به مال ملت دراز کردند که در تاریخ معاصر ایران هیچ نمونه&zwnj;ای از آن نمی&zwnj;شناسیم. امروز به آن&zwnj;چنان امتیازها و &laquo;جلال&raquo; حکومتی و ثروت&zwnj;هایِ بادآورده&zwnj;ای رسیده&zwnj;اند (از انحصار واردات و صادرات تا کارخانه&zwnj;ها و بنگاه&zwnj;های عظیم تجاری و مالی و ... تا رانت&zwnj;های استادی دانشگاه و بورس&zwnj;های پرهزینه&zwnj; تحصیلی خارج و مقام&zwnj;های بالای دولتی) که با چنگ &zwnj;و دندان در پیِ حفظ این امتیازهای ناحق هستند. در نزد چنین حکومت و گردانندگانِ آن امرِ عادی و پذیرفته&zwnj;شده&zwnj; جهانِ امروزِ ما، یعنی واگذاری قدرت و پذیرفتن کردار دموکراتیک و سازوکارِ اکثریت و اقلیت امری است به&zwnj;شدت مذموم و &laquo;نامعقول&raquo;! اینان (چه معمم&zwnj;شان و چه مکلای&zwnj;شان) به&zwnj;خوبی می&zwnj;دانند در حکومتی که اصل بر رقابت آزاد و شایسته&zwnj;سالاری باشد نه در این جایگاه&zwnj;های امروزشان هستند و نه می&zwnj;توانند این&zwnj;چنین بی&zwnj;هیچ مانع و &laquo;مزاحم&raquo;ی حکم برانند و ثروت بیندوزند. ازهمین&zwnj;رو، همان&zwnj;گونه &zwnj;که تجربه&zwnj; چهل ساله نشان داده است، برای حفظ این ثروت و این مقام&zwnj;ها و این حکومت از هیچ کاری روی&zwnj;گردان نیستند. در امر دادخواهی نیز از نخستین روز تا امروز کارهای بزرگی انجام شده است. نرسیدن به نتیجه&zwnj;ای که خواست خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;های سیاسی و وجدان آگاه جامعه است، نه در نفی فعالیت&zwnj;هایی که تاکنون صورت گرفته که بر ضرورت ادامه&zwnj; این راه و پیگیری بیشتر گواهی می&zwnj;دهد. از همان فردایِ برملاشدن جنایت&zwnj;ها، پس از نخستین قتل&zwnj;ها، کاردآجین کردن پروانه و داریوش فروهر، جریانِ دادخواهی شکل گرفت. از نخستین دادخواهی&zwnj;ها، دادخواهیِ پرشکوه و جاندار و همگانیِ پرستو فروهر بود. بعد هم در تمام موضع&zwnj;گیری&zwnj;های تقریباً همه&zwnj; سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری خواست شناسایی و محاکمه&zwnj;ی قاتلان مطرح شد. درخصوص جان&zwnj;باختگان کانون نویسندگان ایران نیز از همان روز نخست ما بر اعلام نام &laquo;آمران و عاملانِ&raquo; قتل&zwnj;ها و محاکمه&zwnj; آنان تأکید کردیم و در تمام مصاحبه&zwnj;ها با رسانه&zwnj;های بین&zwnj;المللی و نشریه&zwnj;های داخلی بر این خواست پای می&zwnj;فشردیم. بعد هم چه در نامه&zwnj; اعتراضی به رئیس&zwnj;جمهورِ وقت (محمد خاتمی) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با نماینده&zwnj; ویژه&zwnj; رئیس&zwnj;جمهوری درباره&zwnj; این قتل&zwnj;ها (سعید حجاریان) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با وزیرِ &laquo;فرهنگ و ارشاد اسلامی&raquo; (مهاجرانی) همین خواست&zwnj;ها را مطرح کردیم. و تا امروز لحظه&zwnj;ای دست از دادخواهی نکشیده&zwnj;ایم. سهم بسیار مهم و مؤثر روزنامه&zwnj;نگاران شجاع (ازجمله عمادالدین باقی و اکبر گنجی) و نشریه&zwnj;های اصلاح&zwnj;طلب آن روز (خرداد، صبح امروز و ...) و نشریه&zwnj; &laquo;پیام امروز&raquo; در افشای این قتل&zwnj;های سیاسی و همراهی آنان با خواسته&zwnj;های عمومی ما و افکار عمومی (هرچند که بعداً در دادوستدهای جناح&zwnj;های حکومتی این دادخواهی قربانی و به بوته&zwnj; فراموشی سپرده شد)، سهم بسیار شایسته&zwnj; ایرانیان آزاده&zwnj; برون مرز و سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری ایرانی و بین&zwnj;الملی و رسانه&zwnj;های فارسی زبان خارج کشور، فعالیت&zwnj;ها و افشاگری&zwnj;های گسترده و همراهی&zwnj;های هم&zwnj;میهنان و سازمان&zwnj;های بین&zwnj;المللی حقوق بشری درخصوص این قتل&zwnj;ها در این دادخواهی را همواره به&zwnj;یاد داریم و گرامی می&zwnj;داریم. امروز نیز به&zwnj;رغم همه&zwnj; ترفندهای حکومتیان و طرفداران بانام و بی&zwnj;نام&zwnj;شان، همچون روز نخست بر امر دادخواهی پای می&zwnj;فشاریم و این بی&zwnj;داد را داد خواهیم. و پایان سخن: در پی ازدست&zwnj; رفتن محمد مختاری و محمد جعفر پوینده، &laquo; اتحادیه ناشران و کتاب&zwnj;فروشان تهران&raquo; در روز سه شنبه اول دی ۱۳۷۷ مراسم باشکوهی را در مسجد نور (میدان دکتر فاطمی) برگزار کرد که جمعیت کثیری در آن شرکت کردند. سخنرانی در این مراسم به دعوت &laquo;اتحادیه ناشران&raquo; به بنده واگذار شد. گفتار نسبتاً کوتاه خود در آن مجلس را با ذکر این مطلب آغاز کردم که آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; (تا آن زمان) محمد مختاری نامش &laquo;تمرین مدارا&raquo; است و آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; جعفر پوینده در خصوص حقوق بشر است. ترجمه&zwnj;ای با عنوان &laquo; حقوق بشر و تاریخچه آن&raquo;. یکی از &laquo;مدارا&raquo; سخن گفته است و دیگری از &laquo; حقوق بشر&raquo;. اما، پاسخ طنابِ دار بوده است و کُشتار. می&zwnj;شود آیا میان &laquo;مدارا&raquo; و &laquo;حقوق بشر&raquo; رابطه&zwnj;ای کشف کرد با &laquo;کُشتن&raquo;؟ و اضافه کردم &laquo;رشیدالدین فضل&zwnj;اللهِ وزیر در جامع&zwnj;التواریخ می&zwnj;نویسد که حدود سال ۶۱۸ هجری چنگیزخان مغول قصد لشگرکشی به خوارزم و قتل&zwnj;عام آنجا را داشت&raquo;. اما، می&zwnj;دانست که نجم الدین کبری از عرفا و بزرگان صوفیه در قرن ششم و هفتم، در خوارزم زندگی می&zwnj;کند. پس به نجم&zwnj;الدین &laquo;کس فرستاد که من خوارزم را قتل&zwnj;عام خواهم کرد و آن بزرگ باید از میان ایشان بیرون رود&raquo;، که البته نجم&zwnj;الدین کبری نپذیرفت و همراه مردم خوارزم کشته شد. چنگیز مهاجم و خونخواری که هزاران هزار سر می&zwnj;برید، از کشتن یک&zwnj;بزرگِ اهل فرهنگ ابا کرد و حتی به او پیغام داد که از شهر خارج شود تا از تیغ او در امان ماند، اما هشتصد و اندی سال بعد در آستانه&zwnj; هزاره&zwnj; سوم ... عده&zwnj;ای خود غیاباً جلسه&zwnj; محاکمه تشکیل می&zwnj;دهند و خود آنها را مرتد و ناصبی و ... می&zwnj;خوانند و خود حکم قتل آنها را صادر می&zwnj;کنند و بعد هم با فجیع&zwnj;ترین و رذیلانه&zwnj;ترین شیوه&zwnj;ها حکم&zwnj;هایِ خودصادره را به اجرا می&zwnj;گذارند. آیا اگر بگوییم که این کوردلان جنایت&zwnj;پیشه از مغول بدترند، سخنی به&zwnj;گزاف گفته&zwnj;ایم؟&raquo; (۷). محمد مختاری در مقاله&zwnj; &laquo; بازخوانی فرهنگ&raquo; مقاله&zwnj;اش را با این جمله شروع می&zwnj;کند که &laquo;بازخوانی فرهنگ یکی از ضرورت&zwnj;های دوران ما است&raquo; و پس از ارایه&zwnj; تعریفی از این بازخوانی، می&zwnj;گوید:&laquo;بازخوانی فرهنگ از دوره&zwnj; انقلاب ضرورت اساسی و همه جانبه یافت. زیرا انقلاب به هر حال ذات ما را عریان کرد... بازخوانی فرهنگ همچنان&zwnj;که تمرین انتقاد است، تمرین مدارا نیز هست. گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگران، دو روی یک&zwnj;سکه&zwnj;اند. هر دو نیز کارکرد جامعه مدنی&zwnj;اند که چشم&zwnj;انداز امروزی&zwnj;شان نهادی شدن حقوق و آزادی&zwnj;های دموکراتیک است. اگر انتقاد از &quot; دیگری&quot; مستلزم مدارا با &quot; دیگری&quot; است، نقد &quot;خویش&quot; مبتنی بر تأمل در &quot;خویش&quot; است. درک نارسایی&zwnj;ها و دشواری&zwnj;ها، عارضه&zwnj;ها و بازدارندگی&zwnj;های فرهنگی مـا، مــدارایی دردناک می&zwnj;طلبد. به&zwnj;این&zwnj;اعتبار بازخوانی فرهنگ، گفت&zwnj;وشنیدی با سُنت خویش است یعنی گفت&zwnj;وشنید یکی از اجزای این فرهنگ با اجزای دیگر آن است. گفت&zwnj;وشنید با خویش، روی دیگر گفت&zwnj;و شنید با دیگری است. این دو، هم در گرو نهادینه شدن مدارایند، و هم زمینه و عملی برای این نهادینه شدنند. گفت&zwnj;وشنید یک رابطه است. و دو سوی رابطه، در نقد نظر، مکمل و تصحیح کننده همند. زیرا برقرار ماندن رابطه، در گرو تفاهم در تفاوت، و مدارا در اختلاف&zwnj;ها است. ازاین&zwnj;رو اساس گفت&zwnj;وشنید بر امکان درک حضور دیگری استوار است، درک حضور دیگری نیز مبتنی بر درک و پذیرش حق و شأنِ برابر اندیشگی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ... برای دیگری است&raquo; (۸). می&zwnj;بینیم که یکی از &laquo;گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگری&raquo; سخن گفته است و آن دیگری با &quot;طناب دار&quot; به میدان آمده است. یکی از &quot;مدارایی دردناک&quot; سخن گفته است و آن دیگری با دشنه و چاقو، دردی دردناک را برای او رقم زده است. یکی از &quot;تفاهم در تفاوت و مدارا در اختلاف&quot; گفته است و آن دیگری سربه&zwnj;نیست کردن مخالف را پیشه خود ساخته است! آندره مالرو در کتاب &laquo;صداهای سکوت&raquo; می&zwnj;گوید:&laquo;اصالت بشر در این بیان نیست که بگوییم &quot; آنچه من انجام داده&zwnj;ام، هیچ جانوری انجام نداده است&quot; بلکه در این است که بگوییم ما، آنچه حیوان از ما می&zwnj;خواست، نپذیرفتیم؛ و ما می&zwnj;خواهیم هرجاکه عوامل درهم&zwnj;شکننده&zwnj; انسان را یافته&zwnj;ایم خود انسان را بیابیم&raquo;. آنچه&zwnj;که آمران و عاملان قتل های سیاسیِ زنجیره&zwnj;ای انجام دادند، آن چیزی بود که حیوان از آنان خواسته بود. اما، فروهرها و مختاری ها و پوینده ها و غفارحسینی ها و ... همه جا در جست&zwnj;وجوی انسان بودند، چون از تبار انسان بودند. پانوشت&zwnj;ها: (۱) در دوم آبان ۱۳۷۴، تنِ بی&zwnj;جانِ&zwnj;&zwnj; احمد میرعلایی را در نزدیکی خانه&zwnj; دوستش زاون قوکاسیان گذاشته بودند، همراه با یک&zwnj;شیشه&zwnj;ی ودکا که گویا به میخوارگی به آنجا رفته است و در اثر ایست قلبی در راهِ خانه درگذشته است. تنها یک &zwnj;نکته را فراموش کرده بودند: قوکاسیان برای سفری کوتاه به اتریش رفته بود و آن زمان در اصفهان نبود! ربودن احمد میرعلایی و کشتنش نخستین آوار بزرگ بود. خیلی&zwnj;ها نمی&zwnj;توانستند یا نمی&zwnj;خواستند آمدن صدای پای غولِ آدم&zwnj;خوار را باور کنند. در جلسه&zwnj;ای که در آن وضعیتِ خوف&zwnj;انگیز در کوی نویسندگان، نزدیکی پل گیشا، در بزرگداشت میرعلایی برگزار کردیم، هوشنگ گلشیری به ضجه سخن گفت. به هر سردرگریبانی که می&zwnj;رسید به تکرار می&zwnj;گفت: کشتنش! (۲) غفار حسینی، در بیستم آبان ۱۳۷۵ به میرعلایی پیوست. در پنجشنبه&zwnj;ای پیش از این رفتنش در جمع دوستانِ اهلِ کوه در قهوه&zwnj;خانه&zwnj;ای بالای درکه همدیگر را دیدیم. هر دو تازه از سفر برگشته بودیم. با هم قراری گذاشتیم برای ویراستاری متن دکترایش، که سال&zwnj;ها پیش از این در فرانسه گذرانده بود، که در آن سفر به&zwnj;تصادف همزمان به فرانسه رفته بودیم و با ناشری در فرانسه صحبت شده بود و می&zwnj;خواستیم در آنجا منتشر کنیم. به آن قرار نیامد. بعد، خبرِ رفتنش آمد. به یک &zwnj;باره کسی از خانواده از وصیت&zwnj;نامه&zwnj;ای سخن گفته بود که گویا غفار خواسته بود در شهر تولدش، الیگودرز، به خاک سپرده شود! در همان صبح خاکسپاری همسر پیشینش از پاریس می&zwnj;رسید و قرار گذاشتیم برای آخرین دیدار به بهشت زهرا برویم. زمانِ انتقالِ پیکرِ بی&zwnj;جانش از بهشت زهرا به الیگودرز ساعت ده صبح بود. ما ساعت ۹ و ربع آنجا بودیم. جمعی پانزده نفره. غریبانه&zwnj;ترین خاکسپاری. خودِ &laquo;زمستان&raquo; بود. اما، همین آخرین دیدار را هم از ما دریغ کردند. هرچه سعی کردیم از هیچ کس خبری نبود. به کسانی رجوع کردیم و جویا شدیم، جوابی نداشتیم. به&zwnj;ناچار به تابلو اعلانات بهشت زهرا رجوع کردیم. در تابلو مرگ دیدیم که پیکر بی&zwnj;جان غفار را یک&zwnj;ساعت پیش از زمان موعود منتقل کرده&zwnj;اند. &laquo;گزیده&zwnj;ترین&raquo; راه را انتخاب کرده بودند. برای فراموشی. بعدش، بیرون از آگاهی و دسترس ما بود. غریبی بود. تنها توانستیم با یک&zwnj;آگهی تسلیت با دوازده امضا در روزنامه&zwnj;ای خبر را منتشر کنیم. (۳) دکتر احمد تفضلی در راه بازگشت از محل کار به خانه در شمیرانات، در سرِ راهش&zwnj; یکی از همکاران خود را به خانه می&zwnj;رساند اما، هرگز به خانه نمی&zwnj;رسد! چند ساعت بعد پیکرِ بی&zwnj;جانش در جاده&zwnj; پونک (کیلومترها دور از راه خانه&zwnj;اش) پیدا شد. چنین شایعه کردند که لاستیک ماشینش پنجر شده است و درحین تعویض لاستیک &laquo;جکِ&raquo; ماشین دَررفته است و به سرش خورده است! (۴) در تیرماه ۱۳۷۸ به همت و پیشگامی خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;ها و تنی چند از شخصیت&zwnj;های سیاسی و فرهنگی کمیته&zwnj;ای به&zwnj;نامِ &laquo;کمیتۀ دفاع از حقوق قربانیان قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; در تهران تشکیل شد. اعضای این کمیته (به&zwnj;ترتیب حروف الفبا) عبارت بودند از: فرزانه اسکندری، مریم حسین&zwnj;زاده (مختاری)، محسن حکیمی، فریبرز رئیس&zwnj;دانا، ناصر زرافشان، حسین شاه&zwnj;حسینی، سیما صاحبی (پوینده)، احمد صدرحاج&zwnj;سیدجوادی، آرش فروهر، پرستو فروهر، منصور فرهومند، کاظم کردوانی، علی&zwnj;اصغر گلسرخی، سیاوش مختاری، علی&zwnj;اکبر معین&zwnj;فر. دبیر این کمیته آقای صدرحاج&zwnj;سیدجوادی بود. ما موفق شدیم به نام تا هفتاد و پنج نفر از قربانیان این نوع قتل&zwnj;ها دست یابیم که به&zwnj;جز چهار نفر همگی به دوره&zwnj; پیش از ریاست جمهوری محمد خاتمی تعلق داشتند. (۵) نشریه&zwnj;ی &laquo;امید ایرانیان&raquo; به&zwnj;نقل از &laquo;ساعت ۲۴&raquo;، ۲۰ مرداد ۱۳۹۵. (۶) همایشِ زلال ولایت، درباره&shy; نقش معظم ولایت فقیه، فروردین ۱۳۸۹، مشهد. (۷) کاظم کردوانی، نجم&zwnj;الدین کبری و چنگیزخان مغول، صدای آواز (یادنامه&zwnj; محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، کانون نویسندگان ایران)، انتشارات فصل سبز، چاپ اول، ۱۳۷۸، ص. ۱۴۲ و ۱۴۳. (۸) محمد مختاری، بازخوانی فرهنگ، تمرین مدارا، انتشارات ویستار، چاپ اول، ۱۳۷۷، ص. ۷، ۸، ۲۱و ۲۲ <img width="1" height="1" alt="" src="http://logc279.xiti.com/hit.xiti?s=531599&s2=22&p=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86::%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&di=&an=&ac=&x1=1&x2=22&x3=46619393&x4=9997&x5=%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&x6=1&x7=%2Ffa-ir%2F%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF%2Fa-46619393&x8=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss&x9=20181206&x10=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86" /> خبر ۱۰۰

کاظم کردوانی، عضو کانون نویسندگان ایران در یادداشت خود برای دویچه‌وله‌فارسی می‌گوید برای ریشه‌یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملان قتل‌های زنجیره‌ای باید تا اعدام‌های پشت‌بام مدرسه رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت.در بیستمین سالگرد کاردآجین کردن پروانه اسکندری (فروهر) و داریوش فروهر و طنابِ مرگ به گردن پیچاندنِ محمد مختاری و محمدجعفر پوینده قرار داریم. پیش از آن نیز دو عضو دیگر کانون نویسندگان ایران، احمد میرعلایی (۱) و غفار حسینی (۲) ، احمد تفضلی، استاد بی&zwnj;بدیل زبان&zwnj;های باستانی ایران در دانشگاه تهران و یکی از انگشت&zwnj;شمار استادان این عرصه در جهان (۲۴ دی ۷۵ با ضربه&zwnj;های دیلم بر سر) (۳)، ابراهیم زال&zwnj;زاده (که ۵ اسفند ۷۵ ربوده شد و جنازه&zwnj;اش &ndash; با ضربه&zwnj;های چاقو بر قلب - در ۹ فروردین ۷۶ در یافت&zwnj;آبادِ جنوب تهران پیدا شد)، حمید حاجی&zwnj;زاده شاعر اهل کرمان با پسر ده ساله&zwnj;اش &laquo;کارون&raquo; (اول مهر ۷۷، با ضربه&zwnj;های چاقو)، مجید شریف (که ۲۸ آبان ۷۷ مفقود شد و جنازه&zwnj;اش در ۴ آذر ۷۷ در پزشکی قانونی تهران شناسایی شد) به&zwnj; قتل رسیدند. اما، سیاهه&zwnj; این کشتارهای سیاسی (کشتارهای سال&zwnj;های ۶۰ ،۶۱ و ۶۷و قتل&zwnj;عامِ پاییز ۷۷ خود حدیث مفصل دیگری است) بسیار فراتر از نام این چند جان&zwnj;باخته&zwnj; راه آزادی است که نام بردیم: سعیدی سیرجانی، پیروز دوانی، حسین برازنده مفسر قرآن در مشهد، سه کشیش مسیحی، شماری از مولوی&zwnj;های اهل سنت و ... و چنانچه به عقب برگردیم بازهم به نام&zwnj;های فراوانی برمی&zwnj;خوریم، ازجمله قتل&zwnj;های فجیع دکتر کاظم سامی و دکتر منوچهر حکیم (استاد بی&zwnj;نظیرِ آناتومی و رئیس کرسی آناتومی دانشگاه تهران که در ۲۲ دی&zwnj;ماه ۵۹ &laquo;به&zwnj;جرم&raquo; بهایی بودن با چند گلوله در مطب خود کشته شد).و ... (۴) از این رو، بر این باورم که برای ریشه&zwnj;یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملانِ این قتل&zwnj;ها باید تا اعدام&zwnj;های پشتِ&zwnj;بام مدرسۀ رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت. در این سالگرد تنها نباید به بزرگداشت این عزیزان (که فرض است) بسنده کرد، بلکه باید بر دو موضوع بیش از هر امر دیگری پای فشرد: یکی بررسی تفکر و عملی که به چنین جنایت&zwnj;های هولناکی انجامید و دیگری ضرورت مبارزه با فراموشی و پیگیریِ دادخواهی. واکاویِ تفکری که به این قتل&zwnj;های سیاسی انجامید، بسیار فراتر از بررسیِ این جنایت&zwnj;هاست. به&zwnj;گمانِ این قلم، تفکر و نگاهی که در پشتِ این قتل&zwnj;ها عمل کرد، آمیزه&zwnj;ای است از تفکر دوران جاهلیت و فاشیسم قرن بیستم. به&zwnj;این&zwnj; معنا &zwnj;که این نگاه، تعارض&zwnj;ها و مشکل&zwnj;ها و دسته بندی&zwnj;های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی جامعه را واقعیت جامعه و حرکت طبیعی آن نمی&zwnj;داند، بلکه آن را یک&zwnj; واقعه&zwnj;ی &laquo;عَرَضی&raquo; و &laquo;موقتی&raquo; می&zwnj;پندارد که به&zwnj;گمان خود حرکت &laquo;طبیعی&raquo; جامعه و روالِ &laquo;عادی&raquo; آن را برهم&zwnj;&zwnj;می&zwnj;زند و براساس این نگاه باید با تمام نیرو برای درهم&zwnj;شکستن این &laquo;مزاحمانِ ثبات&raquo; جامعه اقدام کرد. این تفکر به&zwnj;جای آنکه &laquo;مخالف&raquo; را &laquo;حکیم&raquo; بپندارد، او را &laquo;دشمن&raquo; می&zwnj;شُمُرد و کمر به &laquo;نابودی&raquo; آن می&zwnj;بندد. و بی&zwnj;جهت نیست که هنوز کسانی در این حکومت، مثل محمدرضا باهنر (رئیس انجمن مهندسین اسلامی و از رهبران جریان &laquo;اصول&zwnj;گرا&raquo;)، می&zwnj;توانند با صدای بلند بگویند کسی که &laquo;اپوزیسیون نظام شد باید پیه اعدام را هم به تنش بمالد&raquo;! (۵) این تفکر بر مبنای یک&zwnj; الگوی ازپیش ترسیم&zwnj;شده و کاملاً خط&zwnj;کشی شده&zwnj; &laquo; حق&raquo; و &laquo;باطل&raquo; حرکت می&zwnj;کند که در آن هیچ &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگری&raquo; نه جا و مکانی دارد و نه حق حیات. توجیه&zwnj;های دینی در خدمت این نگاه ایدئولوژیک قرار می&zwnj;گیرند و مسئله&zwnj;های زمینی به آسمان برده می&zwnj;شوند و رنگ و رویی کاملاً مقدس به خود می&zwnj;گیرند، زمینی&zwnj;ترینِ نهادها (دولت و حکومت) &laquo;مقدس&raquo; شمرده می&zwnj;شوند (به گفتمان رایج حکومتی توجه کنید: &laquo;نظام مقدس جمهوری اسلامی&raquo;، &laquo;حکومت نایب امام زمان&raquo;) و در این آموزه&zwnj; &laquo;قدسی&zwnj;شده&raquo;، بیش از هر زمان دیگری هر &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگر اندیشی&raquo; مطرود است و محروم از حقوق انسانی که تنها و تنها &laquo;سزاوارِ&raquo; &laquo;نابودی&raquo; و &laquo;پاکسازی شدن&raquo; است. در این تفکر واژه&zwnj;های مردم و حق آنان، واژه&zwnj;هایی بیگانه و دور از ذهن و باور است که روشن&zwnj;ترین تبلور آن را می&zwnj;توان در این سخن مصباح یزدی دید: &laquo;اینکه می&shy;گویند که مردم تعیین کرده&shy;اند یکی را برای ریاست جمهوری و ... مردم چه حقی داشتند؟ مردم چه&shy;کاره&shy;اند که به کسی حق بدهند؟ مگر خودشان چه کاره&shy;اند که هم چو حقی را بدهند؟&raquo; (۶). این تفکر، شهروندان جامعه را تنها به صورت &laquo;اتم&raquo;ها و &laquo;ذره&raquo;های کاملاً مجزا از یکدیگر می&zwnj;پسندد که هویت&zwnj;شان در یک&laquo;جمعِ اُمتی&raquo; و تنها در تکلیف&zwnj;شان در برابر حاکمان معنا می&zwnj;یابد. و اگر، اگر می&zwnj;گویم، حقی هم برای این شهروندان قائل شوند، تنها در چارچوب تنگ و تعریف&zwnj;شده&zwnj; همان &laquo;تکلیف&raquo; مفهوم دارد. حقوقِ شهروندیِ به&zwnj;ذاتِ&zwnj;خود مستقل از هر نوع حکومت و دستگاهی، هیچ جا و مقامی در نگاهِ این تفکر ندارد. از همین روست که این تفکر، از هر نوع تجمع و جمع شدن مردم و نخبگان آنان حتی برای ابتدایی&zwnj;ترین خواست&zwnj;ها و اولیه&zwnj;ترین نیازهای یک&zwnj; زندگیِ جمعی هراس دارد و آن را برنمی&zwnj;تابد. و ازهمین&zwnj;روست که با استفاده از انواع شیوه&zwnj;ها می&zwnj;کوشد نطفه&zwnj; هر تشکل و جمعی را خفه کند و اگر موفق نشد، برای نابود کردن &laquo;بانیان&raquo; به حذف فیزیکی روی می&zwnj;آورد. تجربه&zwnj; ما، کانون نویسندگان ایران، نمونه&zwnj; روشنی است از این شیوه&zwnj;های تهدید و سرکوب و حذف. با نگاهی، حتی گذرا، به فهرست قربانیان قتل&zwnj;های سیاسی (که &laquo;قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; نام گرفت) آشکار می&zwnj;شود که اکثریت قریب&zwnj;به&zwnj;اتفاق شخصیت&zwnj;هایی که به قتل رسیده&zwnj;اند، در زمینه های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، دینی، و ..، به&zwnj;نوعی کار جمعی می&zwnj;کرده&zwnj;اند. این تفکر پرورش و پیروزی خود را نه در چارچوبِ معیارها و موازین جهان امروز برای رقابتِ آزادِ اندیشه و نظر می&zwnj;داند و نه اصولاً در جست&zwnj;وجویِ چنین بسترهایی است. چون نیک می&zwnj;داند که در میدانِ رقابتِ آزاد نه کالایی برای عرضه دارد و نه توان هماوردی با دیگران. ازهمین&zwnj;رو تنها راه گریز از این بن&zwnj;بستِ ذاتی و جوهری خود را در &laquo;حذف&raquo; دیگران و دیگراندیشان جست&zwnj;وجو می&zwnj;کند. این تفکر به دنیایی تعلق دارد که بر اصلِ نظریه&zwnj; &laquo;النصر بالرعب&raquo; پایه&zwnj;ریزی شده است، یعنی پیروزی را تنها از راهِ اشاعه&zwnj;ی وحشت میسر می&zwnj;داند. این &laquo;وحشت&raquo; از خشونت کلامی و توپ و تشرِ تهدید آمیز در خیابان و محلِ کار شروع می&zwnj;شود و به ضرب&zwnj;وشتم در خیابان و کوی و برزن (در حضور مردم و برای آنکه مردم ببینند و &laquo;عبرت&raquo; بگیرند!) کشانده می&zwnj;شود و به زندان کردن و شلاق زدن و شکنجه&zwnj;های رنگارنگ در زندان می&zwnj;رسد و در آخر &laquo;درصورتِ لزوم&raquo; به اعدام و تیرباران ختم می&zwnj;شود. کشتارهای سهمگین سال&zwnj;های 60، 61 و سال 67 نمونه&zwnj;های آشکار چنین نگاهی است. از همین&zwnj;روست که پس از حرکت بزرگ تغییرخواهی مردم در سال 76، از ترس مردم و حرکت&zwnj;های بعدیِ آنان و به این گمان کودکانه که گویا این حرکت مردم تنها ناشی از عملکرد روشنفکران و اندیشه&zwnj;ورزان است و برای &laquo;پیشگیری&raquo; باز به &laquo;کشتار درمانی&raquo; روی آوردند و در برنامه&zwnj;های خود تا به&zwnj; دره &zwnj;انداختن اتوبوس نویسندگان در راه ارمنستان و چیدن برنامه برای ترور جمعی (و حتی بمب انداختن!) در جمع اعضای کانون نویسندگان ایران (براساس اعتراف&zwnj;های قاتلان وزارت اطلاعات) پیش رفتند. و امروز همین نگاه را در بیان کسانی نظیر امام جمعه مشهد می&zwnj;یابیم که به&zwnj;صراحت می&zwnj;گوید که باید مردم را &laquo;به&zwnj;زور&raquo; به بهشت برد! نگاه این تفکر به مقوله&zwnj; فرهنگ نگاهی است کاملاً امنیتی. اگر طی قرن&zwnj;ها و به&zwnj;خصوص در دو سه قرن اخیر، یکی از دل&zwnj;مشغولی&zwnj;های مهم متفکران جهان، مقوله&zwnj; فرهنگ بوده است و میراث بزرگی را برای ما انسان&zwnj;های جهان امروز به یادگار گذاشته&zwnj;اند، این میراث جهانی بشر برای این تفکر هیچ ارزش و اهمیتی ندارد. این تفکرکه هم در پاسخ به نیازهای جامعه ناتوان است و هم توان مقابله&zwnj; فکری با اندیشه&zwnj;های پویا و مدرن را ندارد، تنها برای حفظ سلطه و حاکمیت بی&zwnj;رقیب و بی&zwnj;چون&zwnj;وچرای خود، با طرح &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; کوشید و می&zwnj;کوشد که هرآنچه &laquo;غیرخودی&raquo; می&zwnj;داند از دایره&zwnj; پهنه&zwnj; اجتماعی حذف کند. خواه با سانسور، خواه با زندان، خواه با سرکوب، خواه با کشتار درمانی. در نگاه این تفکر، فرهنگ در حوزه&zwnj; مسایل امنیتی قرار می&zwnj;گیرد. و از همین رو مقوله&zwnj; &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; و &laquo; شبیخون فرهنگی &raquo; با مختصاتی که از آن ارائه دادند، مطرح شد و همچنان مطرح می&zwnj;شود. سعید امامی در صحبتی در دانشگاه همدان در سال ۱۳۷۴ می&zwnj;گوید: &laquo; ... تهاجم فرهنگی در حال حاضر ریشه&zwnj;ها را نشانه گرفته است. ما دلایل بزرگی برای این حرف داریم. علت اصلی گسترش آن، وحشت از اسلام است. تفکراتی که ما با آن روبه&zwnj;رو هستیم عبارتند از: ۱- تفکرات لائیسم. ۲- تفکرات مسیحیت. ۳- تفکرات اسلام آمریکایی. ۴- تفکرات یهودیت. ... آنها می&zwnj;خواهند ریشه&zwnj; آخوند را بزنند. تفکر لائیسم می&zwnj;خواهد بنیان فکری ما را به&zwnj;هم&zwnj;بزند&raquo;. جز &zwnj;آنچه گفته شد باید به موضوع مهم دیگری توجه کرد که بدون دقت در آن نمی&zwnj;توان به ریشه&zwnj;های چنین کشتارهایی پی&zwnj;برد. و آن&zwnj;، موضوعِ بسیار کلیدیِ &laquo;قدرت&raquo; و حفظ آن و امتیازهای آن است. حکومت ایران بسیار آسان به&zwnj;دست این جریانِ مذهبیِ فرقه&zwnj;گرا و انحصارطلب افتاد. و ترسِ ازدست دادنِ حکومت (و همه&zwnj; امتیازهای سیاسی و اقتصادی و ... حاصل از آن) در روح و جان آنان ریشه دارد. به&zwnj;همین&zwnj;علت حتی پس از چهل سال حکومت هنوز به خود &laquo;اطمینان&raquo; ندارند و چنین می&zwnj;پندارند که به همان آسانی که آن را به&zwnj;دست آوردند، می&zwnj;توانند از دستش بدهند. از&zwnj;همین رو&zwnj;ست که با مخالفان خود چنین رفتار می&zwnj;کنند و به&zwnj;جای یک&zwnj; زبانِ &laquo;ملی&raquo; (در سطح ملی) از &laquo;خود&raquo; و مایِ &laquo;خودی&raquo; و &laquo;غیرخودی&raquo;ها سخن می&zwnj;رانند. بر همین اساس است که از هر رقابت آزادنه&zwnj; فکر و نظر گریزانند و به&zwnj;هیچ&zwnj;روی تحملِ هیچ جریانِ سیاسی یا فرهنگیِ بیرون از دایره&zwnj; خودی را ندارند. اغلبِ آنان که امروز بر اریکه&zwnj; قدرت تکیه زده&zwnj;اند و بر مملکتی بزرگ با ثروت&zwnj;های بی&zwnj;کران دست یافته&zwnj;اند در روزگارِ پیشین به&zwnj;سختی روزگار می&zwnj;گذراندند (و ما می&zwnj;دانیم چگونه) اما، آرام&zwnj;آرام آن&zwnj;چنان دست تطاول به مال ملت دراز کردند که در تاریخ معاصر ایران هیچ نمونه&zwnj;ای از آن نمی&zwnj;شناسیم. امروز به آن&zwnj;چنان امتیازها و &laquo;جلال&raquo; حکومتی و ثروت&zwnj;هایِ بادآورده&zwnj;ای رسیده&zwnj;اند (از انحصار واردات و صادرات تا کارخانه&zwnj;ها و بنگاه&zwnj;های عظیم تجاری و مالی و ... تا رانت&zwnj;های استادی دانشگاه و بورس&zwnj;های پرهزینه&zwnj; تحصیلی خارج و مقام&zwnj;های بالای دولتی) که با چنگ &zwnj;و دندان در پیِ حفظ این امتیازهای ناحق هستند. در نزد چنین حکومت و گردانندگانِ آن امرِ عادی و پذیرفته&zwnj;شده&zwnj; جهانِ امروزِ ما، یعنی واگذاری قدرت و پذیرفتن کردار دموکراتیک و سازوکارِ اکثریت و اقلیت امری است به&zwnj;شدت مذموم و &laquo;نامعقول&raquo;! اینان (چه معمم&zwnj;شان و چه مکلای&zwnj;شان) به&zwnj;خوبی می&zwnj;دانند در حکومتی که اصل بر رقابت آزاد و شایسته&zwnj;سالاری باشد نه در این جایگاه&zwnj;های امروزشان هستند و نه می&zwnj;توانند این&zwnj;چنین بی&zwnj;هیچ مانع و &laquo;مزاحم&raquo;ی حکم برانند و ثروت بیندوزند. ازهمین&zwnj;رو، همان&zwnj;گونه &zwnj;که تجربه&zwnj; چهل ساله نشان داده است، برای حفظ این ثروت و این مقام&zwnj;ها و این حکومت از هیچ کاری روی&zwnj;گردان نیستند. در امر دادخواهی نیز از نخستین روز تا امروز کارهای بزرگی انجام شده است. نرسیدن به نتیجه&zwnj;ای که خواست خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;های سیاسی و وجدان آگاه جامعه است، نه در نفی فعالیت&zwnj;هایی که تاکنون صورت گرفته که بر ضرورت ادامه&zwnj; این راه و پیگیری بیشتر گواهی می&zwnj;دهد. از همان فردایِ برملاشدن جنایت&zwnj;ها، پس از نخستین قتل&zwnj;ها، کاردآجین کردن پروانه و داریوش فروهر، جریانِ دادخواهی شکل گرفت. از نخستین دادخواهی&zwnj;ها، دادخواهیِ پرشکوه و جاندار و همگانیِ پرستو فروهر بود. بعد هم در تمام موضع&zwnj;گیری&zwnj;های تقریباً همه&zwnj; سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری خواست شناسایی و محاکمه&zwnj;ی قاتلان مطرح شد. درخصوص جان&zwnj;باختگان کانون نویسندگان ایران نیز از همان روز نخست ما بر اعلام نام &laquo;آمران و عاملانِ&raquo; قتل&zwnj;ها و محاکمه&zwnj; آنان تأکید کردیم و در تمام مصاحبه&zwnj;ها با رسانه&zwnj;های بین&zwnj;المللی و نشریه&zwnj;های داخلی بر این خواست پای می&zwnj;فشردیم. بعد هم چه در نامه&zwnj; اعتراضی به رئیس&zwnj;جمهورِ وقت (محمد خاتمی) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با نماینده&zwnj; ویژه&zwnj; رئیس&zwnj;جمهوری درباره&zwnj; این قتل&zwnj;ها (سعید حجاریان) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با وزیرِ &laquo;فرهنگ و ارشاد اسلامی&raquo; (مهاجرانی) همین خواست&zwnj;ها را مطرح کردیم. و تا امروز لحظه&zwnj;ای دست از دادخواهی نکشیده&zwnj;ایم. سهم بسیار مهم و مؤثر روزنامه&zwnj;نگاران شجاع (ازجمله عمادالدین باقی و اکبر گنجی) و نشریه&zwnj;های اصلاح&zwnj;طلب آن روز (خرداد، صبح امروز و ...) و نشریه&zwnj; &laquo;پیام امروز&raquo; در افشای این قتل&zwnj;های سیاسی و همراهی آنان با خواسته&zwnj;های عمومی ما و افکار عمومی (هرچند که بعداً در دادوستدهای جناح&zwnj;های حکومتی این دادخواهی قربانی و به بوته&zwnj; فراموشی سپرده شد)، سهم بسیار شایسته&zwnj; ایرانیان آزاده&zwnj; برون مرز و سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری ایرانی و بین&zwnj;الملی و رسانه&zwnj;های فارسی زبان خارج کشور، فعالیت&zwnj;ها و افشاگری&zwnj;های گسترده و همراهی&zwnj;های هم&zwnj;میهنان و سازمان&zwnj;های بین&zwnj;المللی حقوق بشری درخصوص این قتل&zwnj;ها در این دادخواهی را همواره به&zwnj;یاد داریم و گرامی می&zwnj;داریم. امروز نیز به&zwnj;رغم همه&zwnj; ترفندهای حکومتیان و طرفداران بانام و بی&zwnj;نام&zwnj;شان، همچون روز نخست بر امر دادخواهی پای می&zwnj;فشاریم و این بی&zwnj;داد را داد خواهیم. و پایان سخن: در پی ازدست&zwnj; رفتن محمد مختاری و محمد جعفر پوینده، &laquo; اتحادیه ناشران و کتاب&zwnj;فروشان تهران&raquo; در روز سه شنبه اول دی ۱۳۷۷ مراسم باشکوهی را در مسجد نور (میدان دکتر فاطمی) برگزار کرد که جمعیت کثیری در آن شرکت کردند. سخنرانی در این مراسم به دعوت &laquo;اتحادیه ناشران&raquo; به بنده واگذار شد. گفتار نسبتاً کوتاه خود در آن مجلس را با ذکر این مطلب آغاز کردم که آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; (تا آن زمان) محمد مختاری نامش &laquo;تمرین مدارا&raquo; است و آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; جعفر پوینده در خصوص حقوق بشر است. ترجمه&zwnj;ای با عنوان &laquo; حقوق بشر و تاریخچه آن&raquo;. یکی از &laquo;مدارا&raquo; سخن گفته است و دیگری از &laquo; حقوق بشر&raquo;. اما، پاسخ طنابِ دار بوده است و کُشتار. می&zwnj;شود آیا میان &laquo;مدارا&raquo; و &laquo;حقوق بشر&raquo; رابطه&zwnj;ای کشف کرد با &laquo;کُشتن&raquo;؟ و اضافه کردم &laquo;رشیدالدین فضل&zwnj;اللهِ وزیر در جامع&zwnj;التواریخ می&zwnj;نویسد که حدود سال ۶۱۸ هجری چنگیزخان مغول قصد لشگرکشی به خوارزم و قتل&zwnj;عام آنجا را داشت&raquo;. اما، می&zwnj;دانست که نجم الدین کبری از عرفا و بزرگان صوفیه در قرن ششم و هفتم، در خوارزم زندگی می&zwnj;کند. پس به نجم&zwnj;الدین &laquo;کس فرستاد که من خوارزم را قتل&zwnj;عام خواهم کرد و آن بزرگ باید از میان ایشان بیرون رود&raquo;، که البته نجم&zwnj;الدین کبری نپذیرفت و همراه مردم خوارزم کشته شد. چنگیز مهاجم و خونخواری که هزاران هزار سر می&zwnj;برید، از کشتن یک&zwnj;بزرگِ اهل فرهنگ ابا کرد و حتی به او پیغام داد که از شهر خارج شود تا از تیغ او در امان ماند، اما هشتصد و اندی سال بعد در آستانه&zwnj; هزاره&zwnj; سوم ... عده&zwnj;ای خود غیاباً جلسه&zwnj; محاکمه تشکیل می&zwnj;دهند و خود آنها را مرتد و ناصبی و ... می&zwnj;خوانند و خود حکم قتل آنها را صادر می&zwnj;کنند و بعد هم با فجیع&zwnj;ترین و رذیلانه&zwnj;ترین شیوه&zwnj;ها حکم&zwnj;هایِ خودصادره را به اجرا می&zwnj;گذارند. آیا اگر بگوییم که این کوردلان جنایت&zwnj;پیشه از مغول بدترند، سخنی به&zwnj;گزاف گفته&zwnj;ایم؟&raquo; (۷). محمد مختاری در مقاله&zwnj; &laquo; بازخوانی فرهنگ&raquo; مقاله&zwnj;اش را با این جمله شروع می&zwnj;کند که &laquo;بازخوانی فرهنگ یکی از ضرورت&zwnj;های دوران ما است&raquo; و پس از ارایه&zwnj; تعریفی از این بازخوانی، می&zwnj;گوید:&laquo;بازخوانی فرهنگ از دوره&zwnj; انقلاب ضرورت اساسی و همه جانبه یافت. زیرا انقلاب به هر حال ذات ما را عریان کرد... بازخوانی فرهنگ همچنان&zwnj;که تمرین انتقاد است، تمرین مدارا نیز هست. گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگران، دو روی یک&zwnj;سکه&zwnj;اند. هر دو نیز کارکرد جامعه مدنی&zwnj;اند که چشم&zwnj;انداز امروزی&zwnj;شان نهادی شدن حقوق و آزادی&zwnj;های دموکراتیک است. اگر انتقاد از &quot; دیگری&quot; مستلزم مدارا با &quot; دیگری&quot; است، نقد &quot;خویش&quot; مبتنی بر تأمل در &quot;خویش&quot; است. درک نارسایی&zwnj;ها و دشواری&zwnj;ها، عارضه&zwnj;ها و بازدارندگی&zwnj;های فرهنگی مـا، مــدارایی دردناک می&zwnj;طلبد. به&zwnj;این&zwnj;اعتبار بازخوانی فرهنگ، گفت&zwnj;وشنیدی با سُنت خویش است یعنی گفت&zwnj;وشنید یکی از اجزای این فرهنگ با اجزای دیگر آن است. گفت&zwnj;وشنید با خویش، روی دیگر گفت&zwnj;و شنید با دیگری است. این دو، هم در گرو نهادینه شدن مدارایند، و هم زمینه و عملی برای این نهادینه شدنند. گفت&zwnj;وشنید یک رابطه است. و دو سوی رابطه، در نقد نظر، مکمل و تصحیح کننده همند. زیرا برقرار ماندن رابطه، در گرو تفاهم در تفاوت، و مدارا در اختلاف&zwnj;ها است. ازاین&zwnj;رو اساس گفت&zwnj;وشنید بر امکان درک حضور دیگری استوار است، درک حضور دیگری نیز مبتنی بر درک و پذیرش حق و شأنِ برابر اندیشگی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ... برای دیگری است&raquo; (۸). می&zwnj;بینیم که یکی از &laquo;گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگری&raquo; سخن گفته است و آن دیگری با &quot;طناب دار&quot; به میدان آمده است. یکی از &quot;مدارایی دردناک&quot; سخن گفته است و آن دیگری با دشنه و چاقو، دردی دردناک را برای او رقم زده است. یکی از &quot;تفاهم در تفاوت و مدارا در اختلاف&quot; گفته است و آن دیگری سربه&zwnj;نیست کردن مخالف را پیشه خود ساخته است! آندره مالرو در کتاب &laquo;صداهای سکوت&raquo; می&zwnj;گوید:&laquo;اصالت بشر در این بیان نیست که بگوییم &quot; آنچه من انجام داده&zwnj;ام، هیچ جانوری انجام نداده است&quot; بلکه در این است که بگوییم ما، آنچه حیوان از ما می&zwnj;خواست، نپذیرفتیم؛ و ما می&zwnj;خواهیم هرجاکه عوامل درهم&zwnj;شکننده&zwnj; انسان را یافته&zwnj;ایم خود انسان را بیابیم&raquo;. آنچه&zwnj;که آمران و عاملان قتل های سیاسیِ زنجیره&zwnj;ای انجام دادند، آن چیزی بود که حیوان از آنان خواسته بود. اما، فروهرها و مختاری ها و پوینده ها و غفارحسینی ها و ... همه جا در جست&zwnj;وجوی انسان بودند، چون از تبار انسان بودند. پانوشت&zwnj;ها: (۱) در دوم آبان ۱۳۷۴، تنِ بی&zwnj;جانِ&zwnj;&zwnj; احمد میرعلایی را در نزدیکی خانه&zwnj; دوستش زاون قوکاسیان گذاشته بودند، همراه با یک&zwnj;شیشه&zwnj;ی ودکا که گویا به میخوارگی به آنجا رفته است و در اثر ایست قلبی در راهِ خانه درگذشته است. تنها یک &zwnj;نکته را فراموش کرده بودند: قوکاسیان برای سفری کوتاه به اتریش رفته بود و آن زمان در اصفهان نبود! ربودن احمد میرعلایی و کشتنش نخستین آوار بزرگ بود. خیلی&zwnj;ها نمی&zwnj;توانستند یا نمی&zwnj;خواستند آمدن صدای پای غولِ آدم&zwnj;خوار را باور کنند. در جلسه&zwnj;ای که در آن وضعیتِ خوف&zwnj;انگیز در کوی نویسندگان، نزدیکی پل گیشا، در بزرگداشت میرعلایی برگزار کردیم، هوشنگ گلشیری به ضجه سخن گفت. به هر سردرگریبانی که می&zwnj;رسید به تکرار می&zwnj;گفت: کشتنش! (۲) غفار حسینی، در بیستم آبان ۱۳۷۵ به میرعلایی پیوست. در پنجشنبه&zwnj;ای پیش از این رفتنش در جمع دوستانِ اهلِ کوه در قهوه&zwnj;خانه&zwnj;ای بالای درکه همدیگر را دیدیم. هر دو تازه از سفر برگشته بودیم. با هم قراری گذاشتیم برای ویراستاری متن دکترایش، که سال&zwnj;ها پیش از این در فرانسه گذرانده بود، که در آن سفر به&zwnj;تصادف همزمان به فرانسه رفته بودیم و با ناشری در فرانسه صحبت شده بود و می&zwnj;خواستیم در آنجا منتشر کنیم. به آن قرار نیامد. بعد، خبرِ رفتنش آمد. به یک &zwnj;باره کسی از خانواده از وصیت&zwnj;نامه&zwnj;ای سخن گفته بود که گویا غفار خواسته بود در شهر تولدش، الیگودرز، به خاک سپرده شود! در همان صبح خاکسپاری همسر پیشینش از پاریس می&zwnj;رسید و قرار گذاشتیم برای آخرین دیدار به بهشت زهرا برویم. زمانِ انتقالِ پیکرِ بی&zwnj;جانش از بهشت زهرا به الیگودرز ساعت ده صبح بود. ما ساعت ۹ و ربع آنجا بودیم. جمعی پانزده نفره. غریبانه&zwnj;ترین خاکسپاری. خودِ &laquo;زمستان&raquo; بود. اما، همین آخرین دیدار را هم از ما دریغ کردند. هرچه سعی کردیم از هیچ کس خبری نبود. به کسانی رجوع کردیم و جویا شدیم، جوابی نداشتیم. به&zwnj;ناچار به تابلو اعلانات بهشت زهرا رجوع کردیم. در تابلو مرگ دیدیم که پیکر بی&zwnj;جان غفار را یک&zwnj;ساعت پیش از زمان موعود منتقل کرده&zwnj;اند. &laquo;گزیده&zwnj;ترین&raquo; راه را انتخاب کرده بودند. برای فراموشی. بعدش، بیرون از آگاهی و دسترس ما بود. غریبی بود. تنها توانستیم با یک&zwnj;آگهی تسلیت با دوازده امضا در روزنامه&zwnj;ای خبر را منتشر کنیم. (۳) دکتر احمد تفضلی در راه بازگشت از محل کار به خانه در شمیرانات، در سرِ راهش&zwnj; یکی از همکاران خود را به خانه می&zwnj;رساند اما، هرگز به خانه نمی&zwnj;رسد! چند ساعت بعد پیکرِ بی&zwnj;جانش در جاده&zwnj; پونک (کیلومترها دور از راه خانه&zwnj;اش) پیدا شد. چنین شایعه کردند که لاستیک ماشینش پنجر شده است و درحین تعویض لاستیک &laquo;جکِ&raquo; ماشین دَررفته است و به سرش خورده است! (۴) در تیرماه ۱۳۷۸ به همت و پیشگامی خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;ها و تنی چند از شخصیت&zwnj;های سیاسی و فرهنگی کمیته&zwnj;ای به&zwnj;نامِ &laquo;کمیتۀ دفاع از حقوق قربانیان قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; در تهران تشکیل شد. اعضای این کمیته (به&zwnj;ترتیب حروف الفبا) عبارت بودند از: فرزانه اسکندری، مریم حسین&zwnj;زاده (مختاری)، محسن حکیمی، فریبرز رئیس&zwnj;دانا، ناصر زرافشان، حسین شاه&zwnj;حسینی، سیما صاحبی (پوینده)، احمد صدرحاج&zwnj;سیدجوادی، آرش فروهر، پرستو فروهر، منصور فرهومند، کاظم کردوانی، علی&zwnj;اصغر گلسرخی، سیاوش مختاری، علی&zwnj;اکبر معین&zwnj;فر. دبیر این کمیته آقای صدرحاج&zwnj;سیدجوادی بود. ما موفق شدیم به نام تا هفتاد و پنج نفر از قربانیان این نوع قتل&zwnj;ها دست یابیم که به&zwnj;جز چهار نفر همگی به دوره&zwnj; پیش از ریاست جمهوری محمد خاتمی تعلق داشتند. (۵) نشریه&zwnj;ی &laquo;امید ایرانیان&raquo; به&zwnj;نقل از &laquo;ساعت ۲۴&raquo;، ۲۰ مرداد ۱۳۹۵. (۶) همایشِ زلال ولایت، درباره&shy; نقش معظم ولایت فقیه، فروردین ۱۳۸۹، مشهد. (۷) کاظم کردوانی، نجم&zwnj;الدین کبری و چنگیزخان مغول، صدای آواز (یادنامه&zwnj; محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، کانون نویسندگان ایران)، انتشارات فصل سبز، چاپ اول، ۱۳۷۸، ص. ۱۴۲ و ۱۴۳. (۸) محمد مختاری، بازخوانی فرهنگ، تمرین مدارا، انتشارات ویستار، چاپ اول، ۱۳۷۷، ص. ۷، ۸، ۲۱و ۲۲ <img width="1" height="1" alt="" src="http://logc279.xiti.com/hit.xiti?s=531599&s2=22&p=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86::%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&di=&an=&ac=&x1=1&x2=22&x3=46619393&x4=9997&x5=%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&x6=1&x7=%2Ffa-ir%2F%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF%2Fa-46619393&x8=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss&x9=20181206&x10=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86" />100 خبر

خبرکاظم کردوانی، عضو کانون نویسندگان ایران در یادداشت خود برای دویچه‌وله‌فارسی می‌گوید برای ریشه‌یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملان قتل‌های زنجیره‌ای باید تا اعدام‌های پشت‌بام مدرسه رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت.در بیستمین سالگرد کاردآجین کردن پروانه اسکندری (فروهر) و داریوش فروهر و طنابِ مرگ به گردن پیچاندنِ محمد مختاری و محمدجعفر پوینده قرار داریم. پیش از آن نیز دو عضو دیگر کانون نویسندگان ایران، احمد میرعلایی (۱) و غفار حسینی (۲) ، احمد تفضلی، استاد بی&zwnj;بدیل زبان&zwnj;های باستانی ایران در دانشگاه تهران و یکی از انگشت&zwnj;شمار استادان این عرصه در جهان (۲۴ دی ۷۵ با ضربه&zwnj;های دیلم بر سر) (۳)، ابراهیم زال&zwnj;زاده (که ۵ اسفند ۷۵ ربوده شد و جنازه&zwnj;اش &ndash; با ضربه&zwnj;های چاقو بر قلب - در ۹ فروردین ۷۶ در یافت&zwnj;آبادِ جنوب تهران پیدا شد)، حمید حاجی&zwnj;زاده شاعر اهل کرمان با پسر ده ساله&zwnj;اش &laquo;کارون&raquo; (اول مهر ۷۷، با ضربه&zwnj;های چاقو)، مجید شریف (که ۲۸ آبان ۷۷ مفقود شد و جنازه&zwnj;اش در ۴ آذر ۷۷ در پزشکی قانونی تهران شناسایی شد) به&zwnj; قتل رسیدند. اما، سیاهه&zwnj; این کشتارهای سیاسی (کشتارهای سال&zwnj;های ۶۰ ،۶۱ و ۶۷و قتل&zwnj;عامِ پاییز ۷۷ خود حدیث مفصل دیگری است) بسیار فراتر از نام این چند جان&zwnj;باخته&zwnj; راه آزادی است که نام بردیم: سعیدی سیرجانی، پیروز دوانی، حسین برازنده مفسر قرآن در مشهد، سه کشیش مسیحی، شماری از مولوی&zwnj;های اهل سنت و ... و چنانچه به عقب برگردیم بازهم به نام&zwnj;های فراوانی برمی&zwnj;خوریم، ازجمله قتل&zwnj;های فجیع دکتر کاظم سامی و دکتر منوچهر حکیم (استاد بی&zwnj;نظیرِ آناتومی و رئیس کرسی آناتومی دانشگاه تهران که در ۲۲ دی&zwnj;ماه ۵۹ &laquo;به&zwnj;جرم&raquo; بهایی بودن با چند گلوله در مطب خود کشته شد).و ... (۴) از این رو، بر این باورم که برای ریشه&zwnj;یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملانِ این قتل&zwnj;ها باید تا اعدام&zwnj;های پشتِ&zwnj;بام مدرسۀ رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت. در این سالگرد تنها نباید به بزرگداشت این عزیزان (که فرض است) بسنده کرد، بلکه باید بر دو موضوع بیش از هر امر دیگری پای فشرد: یکی بررسی تفکر و عملی که به چنین جنایت&zwnj;های هولناکی انجامید و دیگری ضرورت مبارزه با فراموشی و پیگیریِ دادخواهی. واکاویِ تفکری که به این قتل&zwnj;های سیاسی انجامید، بسیار فراتر از بررسیِ این جنایت&zwnj;هاست. به&zwnj;گمانِ این قلم، تفکر و نگاهی که در پشتِ این قتل&zwnj;ها عمل کرد، آمیزه&zwnj;ای است از تفکر دوران جاهلیت و فاشیسم قرن بیستم. به&zwnj;این&zwnj; معنا &zwnj;که این نگاه، تعارض&zwnj;ها و مشکل&zwnj;ها و دسته بندی&zwnj;های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی جامعه را واقعیت جامعه و حرکت طبیعی آن نمی&zwnj;داند، بلکه آن را یک&zwnj; واقعه&zwnj;ی &laquo;عَرَضی&raquo; و &laquo;موقتی&raquo; می&zwnj;پندارد که به&zwnj;گمان خود حرکت &laquo;طبیعی&raquo; جامعه و روالِ &laquo;عادی&raquo; آن را برهم&zwnj;&zwnj;می&zwnj;زند و براساس این نگاه باید با تمام نیرو برای درهم&zwnj;شکستن این &laquo;مزاحمانِ ثبات&raquo; جامعه اقدام کرد. این تفکر به&zwnj;جای آنکه &laquo;مخالف&raquo; را &laquo;حکیم&raquo; بپندارد، او را &laquo;دشمن&raquo; می&zwnj;شُمُرد و کمر به &laquo;نابودی&raquo; آن می&zwnj;بندد. و بی&zwnj;جهت نیست که هنوز کسانی در این حکومت، مثل محمدرضا باهنر (رئیس انجمن مهندسین اسلامی و از رهبران جریان &laquo;اصول&zwnj;گرا&raquo;)، می&zwnj;توانند با صدای بلند بگویند کسی که &laquo;اپوزیسیون نظام شد باید پیه اعدام را هم به تنش بمالد&raquo;! (۵) این تفکر بر مبنای یک&zwnj; الگوی ازپیش ترسیم&zwnj;شده و کاملاً خط&zwnj;کشی شده&zwnj; &laquo; حق&raquo; و &laquo;باطل&raquo; حرکت می&zwnj;کند که در آن هیچ &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگری&raquo; نه جا و مکانی دارد و نه حق حیات. توجیه&zwnj;های دینی در خدمت این نگاه ایدئولوژیک قرار می&zwnj;گیرند و مسئله&zwnj;های زمینی به آسمان برده می&zwnj;شوند و رنگ و رویی کاملاً مقدس به خود می&zwnj;گیرند، زمینی&zwnj;ترینِ نهادها (دولت و حکومت) &laquo;مقدس&raquo; شمرده می&zwnj;شوند (به گفتمان رایج حکومتی توجه کنید: &laquo;نظام مقدس جمهوری اسلامی&raquo;، &laquo;حکومت نایب امام زمان&raquo;) و در این آموزه&zwnj; &laquo;قدسی&zwnj;شده&raquo;، بیش از هر زمان دیگری هر &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگر اندیشی&raquo; مطرود است و محروم از حقوق انسانی که تنها و تنها &laquo;سزاوارِ&raquo; &laquo;نابودی&raquo; و &laquo;پاکسازی شدن&raquo; است. در این تفکر واژه&zwnj;های مردم و حق آنان، واژه&zwnj;هایی بیگانه و دور از ذهن و باور است که روشن&zwnj;ترین تبلور آن را می&zwnj;توان در این سخن مصباح یزدی دید: &laquo;اینکه می&shy;گویند که مردم تعیین کرده&shy;اند یکی را برای ریاست جمهوری و ... مردم چه حقی داشتند؟ مردم چه&shy;کاره&shy;اند که به کسی حق بدهند؟ مگر خودشان چه کاره&shy;اند که هم چو حقی را بدهند؟&raquo; (۶). این تفکر، شهروندان جامعه را تنها به صورت &laquo;اتم&raquo;ها و &laquo;ذره&raquo;های کاملاً مجزا از یکدیگر می&zwnj;پسندد که هویت&zwnj;شان در یک&laquo;جمعِ اُمتی&raquo; و تنها در تکلیف&zwnj;شان در برابر حاکمان معنا می&zwnj;یابد. و اگر، اگر می&zwnj;گویم، حقی هم برای این شهروندان قائل شوند، تنها در چارچوب تنگ و تعریف&zwnj;شده&zwnj; همان &laquo;تکلیف&raquo; مفهوم دارد. حقوقِ شهروندیِ به&zwnj;ذاتِ&zwnj;خود مستقل از هر نوع حکومت و دستگاهی، هیچ جا و مقامی در نگاهِ این تفکر ندارد. از همین روست که این تفکر، از هر نوع تجمع و جمع شدن مردم و نخبگان آنان حتی برای ابتدایی&zwnj;ترین خواست&zwnj;ها و اولیه&zwnj;ترین نیازهای یک&zwnj; زندگیِ جمعی هراس دارد و آن را برنمی&zwnj;تابد. و ازهمین&zwnj;روست که با استفاده از انواع شیوه&zwnj;ها می&zwnj;کوشد نطفه&zwnj; هر تشکل و جمعی را خفه کند و اگر موفق نشد، برای نابود کردن &laquo;بانیان&raquo; به حذف فیزیکی روی می&zwnj;آورد. تجربه&zwnj; ما، کانون نویسندگان ایران، نمونه&zwnj; روشنی است از این شیوه&zwnj;های تهدید و سرکوب و حذف. با نگاهی، حتی گذرا، به فهرست قربانیان قتل&zwnj;های سیاسی (که &laquo;قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; نام گرفت) آشکار می&zwnj;شود که اکثریت قریب&zwnj;به&zwnj;اتفاق شخصیت&zwnj;هایی که به قتل رسیده&zwnj;اند، در زمینه های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، دینی، و ..، به&zwnj;نوعی کار جمعی می&zwnj;کرده&zwnj;اند. این تفکر پرورش و پیروزی خود را نه در چارچوبِ معیارها و موازین جهان امروز برای رقابتِ آزادِ اندیشه و نظر می&zwnj;داند و نه اصولاً در جست&zwnj;وجویِ چنین بسترهایی است. چون نیک می&zwnj;داند که در میدانِ رقابتِ آزاد نه کالایی برای عرضه دارد و نه توان هماوردی با دیگران. ازهمین&zwnj;رو تنها راه گریز از این بن&zwnj;بستِ ذاتی و جوهری خود را در &laquo;حذف&raquo; دیگران و دیگراندیشان جست&zwnj;وجو می&zwnj;کند. این تفکر به دنیایی تعلق دارد که بر اصلِ نظریه&zwnj; &laquo;النصر بالرعب&raquo; پایه&zwnj;ریزی شده است، یعنی پیروزی را تنها از راهِ اشاعه&zwnj;ی وحشت میسر می&zwnj;داند. این &laquo;وحشت&raquo; از خشونت کلامی و توپ و تشرِ تهدید آمیز در خیابان و محلِ کار شروع می&zwnj;شود و به ضرب&zwnj;وشتم در خیابان و کوی و برزن (در حضور مردم و برای آنکه مردم ببینند و &laquo;عبرت&raquo; بگیرند!) کشانده می&zwnj;شود و به زندان کردن و شلاق زدن و شکنجه&zwnj;های رنگارنگ در زندان می&zwnj;رسد و در آخر &laquo;درصورتِ لزوم&raquo; به اعدام و تیرباران ختم می&zwnj;شود. کشتارهای سهمگین سال&zwnj;های 60، 61 و سال 67 نمونه&zwnj;های آشکار چنین نگاهی است. از همین&zwnj;روست که پس از حرکت بزرگ تغییرخواهی مردم در سال 76، از ترس مردم و حرکت&zwnj;های بعدیِ آنان و به این گمان کودکانه که گویا این حرکت مردم تنها ناشی از عملکرد روشنفکران و اندیشه&zwnj;ورزان است و برای &laquo;پیشگیری&raquo; باز به &laquo;کشتار درمانی&raquo; روی آوردند و در برنامه&zwnj;های خود تا به&zwnj; دره &zwnj;انداختن اتوبوس نویسندگان در راه ارمنستان و چیدن برنامه برای ترور جمعی (و حتی بمب انداختن!) در جمع اعضای کانون نویسندگان ایران (براساس اعتراف&zwnj;های قاتلان وزارت اطلاعات) پیش رفتند. و امروز همین نگاه را در بیان کسانی نظیر امام جمعه مشهد می&zwnj;یابیم که به&zwnj;صراحت می&zwnj;گوید که باید مردم را &laquo;به&zwnj;زور&raquo; به بهشت برد! نگاه این تفکر به مقوله&zwnj; فرهنگ نگاهی است کاملاً امنیتی. اگر طی قرن&zwnj;ها و به&zwnj;خصوص در دو سه قرن اخیر، یکی از دل&zwnj;مشغولی&zwnj;های مهم متفکران جهان، مقوله&zwnj; فرهنگ بوده است و میراث بزرگی را برای ما انسان&zwnj;های جهان امروز به یادگار گذاشته&zwnj;اند، این میراث جهانی بشر برای این تفکر هیچ ارزش و اهمیتی ندارد. این تفکرکه هم در پاسخ به نیازهای جامعه ناتوان است و هم توان مقابله&zwnj; فکری با اندیشه&zwnj;های پویا و مدرن را ندارد، تنها برای حفظ سلطه و حاکمیت بی&zwnj;رقیب و بی&zwnj;چون&zwnj;وچرای خود، با طرح &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; کوشید و می&zwnj;کوشد که هرآنچه &laquo;غیرخودی&raquo; می&zwnj;داند از دایره&zwnj; پهنه&zwnj; اجتماعی حذف کند. خواه با سانسور، خواه با زندان، خواه با سرکوب، خواه با کشتار درمانی. در نگاه این تفکر، فرهنگ در حوزه&zwnj; مسایل امنیتی قرار می&zwnj;گیرد. و از همین رو مقوله&zwnj; &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; و &laquo; شبیخون فرهنگی &raquo; با مختصاتی که از آن ارائه دادند، مطرح شد و همچنان مطرح می&zwnj;شود. سعید امامی در صحبتی در دانشگاه همدان در سال ۱۳۷۴ می&zwnj;گوید: &laquo; ... تهاجم فرهنگی در حال حاضر ریشه&zwnj;ها را نشانه گرفته است. ما دلایل بزرگی برای این حرف داریم. علت اصلی گسترش آن، وحشت از اسلام است. تفکراتی که ما با آن روبه&zwnj;رو هستیم عبارتند از: ۱- تفکرات لائیسم. ۲- تفکرات مسیحیت. ۳- تفکرات اسلام آمریکایی. ۴- تفکرات یهودیت. ... آنها می&zwnj;خواهند ریشه&zwnj; آخوند را بزنند. تفکر لائیسم می&zwnj;خواهد بنیان فکری ما را به&zwnj;هم&zwnj;بزند&raquo;. جز &zwnj;آنچه گفته شد باید به موضوع مهم دیگری توجه کرد که بدون دقت در آن نمی&zwnj;توان به ریشه&zwnj;های چنین کشتارهایی پی&zwnj;برد. و آن&zwnj;، موضوعِ بسیار کلیدیِ &laquo;قدرت&raquo; و حفظ آن و امتیازهای آن است. حکومت ایران بسیار آسان به&zwnj;دست این جریانِ مذهبیِ فرقه&zwnj;گرا و انحصارطلب افتاد. و ترسِ ازدست دادنِ حکومت (و همه&zwnj; امتیازهای سیاسی و اقتصادی و ... حاصل از آن) در روح و جان آنان ریشه دارد. به&zwnj;همین&zwnj;علت حتی پس از چهل سال حکومت هنوز به خود &laquo;اطمینان&raquo; ندارند و چنین می&zwnj;پندارند که به همان آسانی که آن را به&zwnj;دست آوردند، می&zwnj;توانند از دستش بدهند. از&zwnj;همین رو&zwnj;ست که با مخالفان خود چنین رفتار می&zwnj;کنند و به&zwnj;جای یک&zwnj; زبانِ &laquo;ملی&raquo; (در سطح ملی) از &laquo;خود&raquo; و مایِ &laquo;خودی&raquo; و &laquo;غیرخودی&raquo;ها سخن می&zwnj;رانند. بر همین اساس است که از هر رقابت آزادنه&zwnj; فکر و نظر گریزانند و به&zwnj;هیچ&zwnj;روی تحملِ هیچ جریانِ سیاسی یا فرهنگیِ بیرون از دایره&zwnj; خودی را ندارند. اغلبِ آنان که امروز بر اریکه&zwnj; قدرت تکیه زده&zwnj;اند و بر مملکتی بزرگ با ثروت&zwnj;های بی&zwnj;کران دست یافته&zwnj;اند در روزگارِ پیشین به&zwnj;سختی روزگار می&zwnj;گذراندند (و ما می&zwnj;دانیم چگونه) اما، آرام&zwnj;آرام آن&zwnj;چنان دست تطاول به مال ملت دراز کردند که در تاریخ معاصر ایران هیچ نمونه&zwnj;ای از آن نمی&zwnj;شناسیم. امروز به آن&zwnj;چنان امتیازها و &laquo;جلال&raquo; حکومتی و ثروت&zwnj;هایِ بادآورده&zwnj;ای رسیده&zwnj;اند (از انحصار واردات و صادرات تا کارخانه&zwnj;ها و بنگاه&zwnj;های عظیم تجاری و مالی و ... تا رانت&zwnj;های استادی دانشگاه و بورس&zwnj;های پرهزینه&zwnj; تحصیلی خارج و مقام&zwnj;های بالای دولتی) که با چنگ &zwnj;و دندان در پیِ حفظ این امتیازهای ناحق هستند. در نزد چنین حکومت و گردانندگانِ آن امرِ عادی و پذیرفته&zwnj;شده&zwnj; جهانِ امروزِ ما، یعنی واگذاری قدرت و پذیرفتن کردار دموکراتیک و سازوکارِ اکثریت و اقلیت امری است به&zwnj;شدت مذموم و &laquo;نامعقول&raquo;! اینان (چه معمم&zwnj;شان و چه مکلای&zwnj;شان) به&zwnj;خوبی می&zwnj;دانند در حکومتی که اصل بر رقابت آزاد و شایسته&zwnj;سالاری باشد نه در این جایگاه&zwnj;های امروزشان هستند و نه می&zwnj;توانند این&zwnj;چنین بی&zwnj;هیچ مانع و &laquo;مزاحم&raquo;ی حکم برانند و ثروت بیندوزند. ازهمین&zwnj;رو، همان&zwnj;گونه &zwnj;که تجربه&zwnj; چهل ساله نشان داده است، برای حفظ این ثروت و این مقام&zwnj;ها و این حکومت از هیچ کاری روی&zwnj;گردان نیستند. در امر دادخواهی نیز از نخستین روز تا امروز کارهای بزرگی انجام شده است. نرسیدن به نتیجه&zwnj;ای که خواست خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;های سیاسی و وجدان آگاه جامعه است، نه در نفی فعالیت&zwnj;هایی که تاکنون صورت گرفته که بر ضرورت ادامه&zwnj; این راه و پیگیری بیشتر گواهی می&zwnj;دهد. از همان فردایِ برملاشدن جنایت&zwnj;ها، پس از نخستین قتل&zwnj;ها، کاردآجین کردن پروانه و داریوش فروهر، جریانِ دادخواهی شکل گرفت. از نخستین دادخواهی&zwnj;ها، دادخواهیِ پرشکوه و جاندار و همگانیِ پرستو فروهر بود. بعد هم در تمام موضع&zwnj;گیری&zwnj;های تقریباً همه&zwnj; سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری خواست شناسایی و محاکمه&zwnj;ی قاتلان مطرح شد. درخصوص جان&zwnj;باختگان کانون نویسندگان ایران نیز از همان روز نخست ما بر اعلام نام &laquo;آمران و عاملانِ&raquo; قتل&zwnj;ها و محاکمه&zwnj; آنان تأکید کردیم و در تمام مصاحبه&zwnj;ها با رسانه&zwnj;های بین&zwnj;المللی و نشریه&zwnj;های داخلی بر این خواست پای می&zwnj;فشردیم. بعد هم چه در نامه&zwnj; اعتراضی به رئیس&zwnj;جمهورِ وقت (محمد خاتمی) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با نماینده&zwnj; ویژه&zwnj; رئیس&zwnj;جمهوری درباره&zwnj; این قتل&zwnj;ها (سعید حجاریان) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با وزیرِ &laquo;فرهنگ و ارشاد اسلامی&raquo; (مهاجرانی) همین خواست&zwnj;ها را مطرح کردیم. و تا امروز لحظه&zwnj;ای دست از دادخواهی نکشیده&zwnj;ایم. سهم بسیار مهم و مؤثر روزنامه&zwnj;نگاران شجاع (ازجمله عمادالدین باقی و اکبر گنجی) و نشریه&zwnj;های اصلاح&zwnj;طلب آن روز (خرداد، صبح امروز و ...) و نشریه&zwnj; &laquo;پیام امروز&raquo; در افشای این قتل&zwnj;های سیاسی و همراهی آنان با خواسته&zwnj;های عمومی ما و افکار عمومی (هرچند که بعداً در دادوستدهای جناح&zwnj;های حکومتی این دادخواهی قربانی و به بوته&zwnj; فراموشی سپرده شد)، سهم بسیار شایسته&zwnj; ایرانیان آزاده&zwnj; برون مرز و سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری ایرانی و بین&zwnj;الملی و رسانه&zwnj;های فارسی زبان خارج کشور، فعالیت&zwnj;ها و افشاگری&zwnj;های گسترده و همراهی&zwnj;های هم&zwnj;میهنان و سازمان&zwnj;های بین&zwnj;المللی حقوق بشری درخصوص این قتل&zwnj;ها در این دادخواهی را همواره به&zwnj;یاد داریم و گرامی می&zwnj;داریم. امروز نیز به&zwnj;رغم همه&zwnj; ترفندهای حکومتیان و طرفداران بانام و بی&zwnj;نام&zwnj;شان، همچون روز نخست بر امر دادخواهی پای می&zwnj;فشاریم و این بی&zwnj;داد را داد خواهیم. و پایان سخن: در پی ازدست&zwnj; رفتن محمد مختاری و محمد جعفر پوینده، &laquo; اتحادیه ناشران و کتاب&zwnj;فروشان تهران&raquo; در روز سه شنبه اول دی ۱۳۷۷ مراسم باشکوهی را در مسجد نور (میدان دکتر فاطمی) برگزار کرد که جمعیت کثیری در آن شرکت کردند. سخنرانی در این مراسم به دعوت &laquo;اتحادیه ناشران&raquo; به بنده واگذار شد. گفتار نسبتاً کوتاه خود در آن مجلس را با ذکر این مطلب آغاز کردم که آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; (تا آن زمان) محمد مختاری نامش &laquo;تمرین مدارا&raquo; است و آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; جعفر پوینده در خصوص حقوق بشر است. ترجمه&zwnj;ای با عنوان &laquo; حقوق بشر و تاریخچه آن&raquo;. یکی از &laquo;مدارا&raquo; سخن گفته است و دیگری از &laquo; حقوق بشر&raquo;. اما، پاسخ طنابِ دار بوده است و کُشتار. می&zwnj;شود آیا میان &laquo;مدارا&raquo; و &laquo;حقوق بشر&raquo; رابطه&zwnj;ای کشف کرد با &laquo;کُشتن&raquo;؟ و اضافه کردم &laquo;رشیدالدین فضل&zwnj;اللهِ وزیر در جامع&zwnj;التواریخ می&zwnj;نویسد که حدود سال ۶۱۸ هجری چنگیزخان مغول قصد لشگرکشی به خوارزم و قتل&zwnj;عام آنجا را داشت&raquo;. اما، می&zwnj;دانست که نجم الدین کبری از عرفا و بزرگان صوفیه در قرن ششم و هفتم، در خوارزم زندگی می&zwnj;کند. پس به نجم&zwnj;الدین &laquo;کس فرستاد که من خوارزم را قتل&zwnj;عام خواهم کرد و آن بزرگ باید از میان ایشان بیرون رود&raquo;، که البته نجم&zwnj;الدین کبری نپذیرفت و همراه مردم خوارزم کشته شد. چنگیز مهاجم و خونخواری که هزاران هزار سر می&zwnj;برید، از کشتن یک&zwnj;بزرگِ اهل فرهنگ ابا کرد و حتی به او پیغام داد که از شهر خارج شود تا از تیغ او در امان ماند، اما هشتصد و اندی سال بعد در آستانه&zwnj; هزاره&zwnj; سوم ... عده&zwnj;ای خود غیاباً جلسه&zwnj; محاکمه تشکیل می&zwnj;دهند و خود آنها را مرتد و ناصبی و ... می&zwnj;خوانند و خود حکم قتل آنها را صادر می&zwnj;کنند و بعد هم با فجیع&zwnj;ترین و رذیلانه&zwnj;ترین شیوه&zwnj;ها حکم&zwnj;هایِ خودصادره را به اجرا می&zwnj;گذارند. آیا اگر بگوییم که این کوردلان جنایت&zwnj;پیشه از مغول بدترند، سخنی به&zwnj;گزاف گفته&zwnj;ایم؟&raquo; (۷). محمد مختاری در مقاله&zwnj; &laquo; بازخوانی فرهنگ&raquo; مقاله&zwnj;اش را با این جمله شروع می&zwnj;کند که &laquo;بازخوانی فرهنگ یکی از ضرورت&zwnj;های دوران ما است&raquo; و پس از ارایه&zwnj; تعریفی از این بازخوانی، می&zwnj;گوید:&laquo;بازخوانی فرهنگ از دوره&zwnj; انقلاب ضرورت اساسی و همه جانبه یافت. زیرا انقلاب به هر حال ذات ما را عریان کرد... بازخوانی فرهنگ همچنان&zwnj;که تمرین انتقاد است، تمرین مدارا نیز هست. گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگران، دو روی یک&zwnj;سکه&zwnj;اند. هر دو نیز کارکرد جامعه مدنی&zwnj;اند که چشم&zwnj;انداز امروزی&zwnj;شان نهادی شدن حقوق و آزادی&zwnj;های دموکراتیک است. اگر انتقاد از &quot; دیگری&quot; مستلزم مدارا با &quot; دیگری&quot; است، نقد &quot;خویش&quot; مبتنی بر تأمل در &quot;خویش&quot; است. درک نارسایی&zwnj;ها و دشواری&zwnj;ها، عارضه&zwnj;ها و بازدارندگی&zwnj;های فرهنگی مـا، مــدارایی دردناک می&zwnj;طلبد. به&zwnj;این&zwnj;اعتبار بازخوانی فرهنگ، گفت&zwnj;وشنیدی با سُنت خویش است یعنی گفت&zwnj;وشنید یکی از اجزای این فرهنگ با اجزای دیگر آن است. گفت&zwnj;وشنید با خویش، روی دیگر گفت&zwnj;و شنید با دیگری است. این دو، هم در گرو نهادینه شدن مدارایند، و هم زمینه و عملی برای این نهادینه شدنند. گفت&zwnj;وشنید یک رابطه است. و دو سوی رابطه، در نقد نظر، مکمل و تصحیح کننده همند. زیرا برقرار ماندن رابطه، در گرو تفاهم در تفاوت، و مدارا در اختلاف&zwnj;ها است. ازاین&zwnj;رو اساس گفت&zwnj;وشنید بر امکان درک حضور دیگری استوار است، درک حضور دیگری نیز مبتنی بر درک و پذیرش حق و شأنِ برابر اندیشگی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ... برای دیگری است&raquo; (۸). می&zwnj;بینیم که یکی از &laquo;گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگری&raquo; سخن گفته است و آن دیگری با &quot;طناب دار&quot; به میدان آمده است. یکی از &quot;مدارایی دردناک&quot; سخن گفته است و آن دیگری با دشنه و چاقو، دردی دردناک را برای او رقم زده است. یکی از &quot;تفاهم در تفاوت و مدارا در اختلاف&quot; گفته است و آن دیگری سربه&zwnj;نیست کردن مخالف را پیشه خود ساخته است! آندره مالرو در کتاب &laquo;صداهای سکوت&raquo; می&zwnj;گوید:&laquo;اصالت بشر در این بیان نیست که بگوییم &quot; آنچه من انجام داده&zwnj;ام، هیچ جانوری انجام نداده است&quot; بلکه در این است که بگوییم ما، آنچه حیوان از ما می&zwnj;خواست، نپذیرفتیم؛ و ما می&zwnj;خواهیم هرجاکه عوامل درهم&zwnj;شکننده&zwnj; انسان را یافته&zwnj;ایم خود انسان را بیابیم&raquo;. آنچه&zwnj;که آمران و عاملان قتل های سیاسیِ زنجیره&zwnj;ای انجام دادند، آن چیزی بود که حیوان از آنان خواسته بود. اما، فروهرها و مختاری ها و پوینده ها و غفارحسینی ها و ... همه جا در جست&zwnj;وجوی انسان بودند، چون از تبار انسان بودند. پانوشت&zwnj;ها: (۱) در دوم آبان ۱۳۷۴، تنِ بی&zwnj;جانِ&zwnj;&zwnj; احمد میرعلایی را در نزدیکی خانه&zwnj; دوستش زاون قوکاسیان گذاشته بودند، همراه با یک&zwnj;شیشه&zwnj;ی ودکا که گویا به میخوارگی به آنجا رفته است و در اثر ایست قلبی در راهِ خانه درگذشته است. تنها یک &zwnj;نکته را فراموش کرده بودند: قوکاسیان برای سفری کوتاه به اتریش رفته بود و آن زمان در اصفهان نبود! ربودن احمد میرعلایی و کشتنش نخستین آوار بزرگ بود. خیلی&zwnj;ها نمی&zwnj;توانستند یا نمی&zwnj;خواستند آمدن صدای پای غولِ آدم&zwnj;خوار را باور کنند. در جلسه&zwnj;ای که در آن وضعیتِ خوف&zwnj;انگیز در کوی نویسندگان، نزدیکی پل گیشا، در بزرگداشت میرعلایی برگزار کردیم، هوشنگ گلشیری به ضجه سخن گفت. به هر سردرگریبانی که می&zwnj;رسید به تکرار می&zwnj;گفت: کشتنش! (۲) غفار حسینی، در بیستم آبان ۱۳۷۵ به میرعلایی پیوست. در پنجشنبه&zwnj;ای پیش از این رفتنش در جمع دوستانِ اهلِ کوه در قهوه&zwnj;خانه&zwnj;ای بالای درکه همدیگر را دیدیم. هر دو تازه از سفر برگشته بودیم. با هم قراری گذاشتیم برای ویراستاری متن دکترایش، که سال&zwnj;ها پیش از این در فرانسه گذرانده بود، که در آن سفر به&zwnj;تصادف همزمان به فرانسه رفته بودیم و با ناشری در فرانسه صحبت شده بود و می&zwnj;خواستیم در آنجا منتشر کنیم. به آن قرار نیامد. بعد، خبرِ رفتنش آمد. به یک &zwnj;باره کسی از خانواده از وصیت&zwnj;نامه&zwnj;ای سخن گفته بود که گویا غفار خواسته بود در شهر تولدش، الیگودرز، به خاک سپرده شود! در همان صبح خاکسپاری همسر پیشینش از پاریس می&zwnj;رسید و قرار گذاشتیم برای آخرین دیدار به بهشت زهرا برویم. زمانِ انتقالِ پیکرِ بی&zwnj;جانش از بهشت زهرا به الیگودرز ساعت ده صبح بود. ما ساعت ۹ و ربع آنجا بودیم. جمعی پانزده نفره. غریبانه&zwnj;ترین خاکسپاری. خودِ &laquo;زمستان&raquo; بود. اما، همین آخرین دیدار را هم از ما دریغ کردند. هرچه سعی کردیم از هیچ کس خبری نبود. به کسانی رجوع کردیم و جویا شدیم، جوابی نداشتیم. به&zwnj;ناچار به تابلو اعلانات بهشت زهرا رجوع کردیم. در تابلو مرگ دیدیم که پیکر بی&zwnj;جان غفار را یک&zwnj;ساعت پیش از زمان موعود منتقل کرده&zwnj;اند. &laquo;گزیده&zwnj;ترین&raquo; راه را انتخاب کرده بودند. برای فراموشی. بعدش، بیرون از آگاهی و دسترس ما بود. غریبی بود. تنها توانستیم با یک&zwnj;آگهی تسلیت با دوازده امضا در روزنامه&zwnj;ای خبر را منتشر کنیم. (۳) دکتر احمد تفضلی در راه بازگشت از محل کار به خانه در شمیرانات، در سرِ راهش&zwnj; یکی از همکاران خود را به خانه می&zwnj;رساند اما، هرگز به خانه نمی&zwnj;رسد! چند ساعت بعد پیکرِ بی&zwnj;جانش در جاده&zwnj; پونک (کیلومترها دور از راه خانه&zwnj;اش) پیدا شد. چنین شایعه کردند که لاستیک ماشینش پنجر شده است و درحین تعویض لاستیک &laquo;جکِ&raquo; ماشین دَررفته است و به سرش خورده است! (۴) در تیرماه ۱۳۷۸ به همت و پیشگامی خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;ها و تنی چند از شخصیت&zwnj;های سیاسی و فرهنگی کمیته&zwnj;ای به&zwnj;نامِ &laquo;کمیتۀ دفاع از حقوق قربانیان قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; در تهران تشکیل شد. اعضای این کمیته (به&zwnj;ترتیب حروف الفبا) عبارت بودند از: فرزانه اسکندری، مریم حسین&zwnj;زاده (مختاری)، محسن حکیمی، فریبرز رئیس&zwnj;دانا، ناصر زرافشان، حسین شاه&zwnj;حسینی، سیما صاحبی (پوینده)، احمد صدرحاج&zwnj;سیدجوادی، آرش فروهر، پرستو فروهر، منصور فرهومند، کاظم کردوانی، علی&zwnj;اصغر گلسرخی، سیاوش مختاری، علی&zwnj;اکبر معین&zwnj;فر. دبیر این کمیته آقای صدرحاج&zwnj;سیدجوادی بود. ما موفق شدیم به نام تا هفتاد و پنج نفر از قربانیان این نوع قتل&zwnj;ها دست یابیم که به&zwnj;جز چهار نفر همگی به دوره&zwnj; پیش از ریاست جمهوری محمد خاتمی تعلق داشتند. (۵) نشریه&zwnj;ی &laquo;امید ایرانیان&raquo; به&zwnj;نقل از &laquo;ساعت ۲۴&raquo;، ۲۰ مرداد ۱۳۹۵. (۶) همایشِ زلال ولایت، درباره&shy; نقش معظم ولایت فقیه، فروردین ۱۳۸۹، مشهد. (۷) کاظم کردوانی، نجم&zwnj;الدین کبری و چنگیزخان مغول، صدای آواز (یادنامه&zwnj; محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، کانون نویسندگان ایران)، انتشارات فصل سبز، چاپ اول، ۱۳۷۸، ص. ۱۴۲ و ۱۴۳. (۸) محمد مختاری، بازخوانی فرهنگ، تمرین مدارا، انتشارات ویستار، چاپ اول، ۱۳۷۷، ص. ۷، ۸، ۲۱و ۲۲ <img width="1" height="1" alt="" src="http://logc279.xiti.com/hit.xiti?s=531599&s2=22&p=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86::%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&di=&an=&ac=&x1=1&x2=22&x3=46619393&x4=9997&x5=%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&x6=1&x7=%2Ffa-ir%2F%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF%2Fa-46619393&x8=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss&x9=20181206&x10=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86" />

کاظم کردوانی، عضو کانون نویسندگان ایران در یادداشت خود برای دویچه‌وله‌فارسی می‌گوید برای ریشه‌یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملان قتل‌های زنجیره‌ای باید تا اعدام‌های پشت‌بام مدرسه رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت.در بیستمین سالگرد کاردآجین کردن پروانه اسکندری (فروهر) و داریوش فروهر و طنابِ مرگ به گردن پیچاندنِ محمد مختاری و محمدجعفر پوینده قرار داریم. پیش از آن نیز دو عضو دیگر کانون نویسندگان ایران، احمد میرعلایی (۱) و غفار حسینی (۲) ، احمد تفضلی، استاد بی&zwnj;بدیل زبان&zwnj;های باستانی ایران در دانشگاه تهران و یکی از انگشت&zwnj;شمار استادان این عرصه در جهان (۲۴ دی ۷۵ با ضربه&zwnj;های دیلم بر سر) (۳)، ابراهیم زال&zwnj;زاده (که ۵ اسفند ۷۵ ربوده شد و جنازه&zwnj;اش &ndash; با ضربه&zwnj;های چاقو بر قلب - در ۹ فروردین ۷۶ در یافت&zwnj;آبادِ جنوب تهران پیدا شد)، حمید حاجی&zwnj;زاده شاعر اهل کرمان با پسر ده ساله&zwnj;اش &laquo;کارون&raquo; (اول مهر ۷۷، با ضربه&zwnj;های چاقو)، مجید شریف (که ۲۸ آبان ۷۷ مفقود شد و جنازه&zwnj;اش در ۴ آذر ۷۷ در پزشکی قانونی تهران شناسایی شد) به&zwnj; قتل رسیدند. اما، سیاهه&zwnj; این کشتارهای سیاسی (کشتارهای سال&zwnj;های ۶۰ ،۶۱ و ۶۷و قتل&zwnj;عامِ پاییز ۷۷ خود حدیث مفصل دیگری است) بسیار فراتر از نام این چند جان&zwnj;باخته&zwnj; راه آزادی است که نام بردیم: سعیدی سیرجانی، پیروز دوانی، حسین برازنده مفسر قرآن در مشهد، سه کشیش مسیحی، شماری از مولوی&zwnj;های اهل سنت و ... و چنانچه به عقب برگردیم بازهم به نام&zwnj;های فراوانی برمی&zwnj;خوریم، ازجمله قتل&zwnj;های فجیع دکتر کاظم سامی و دکتر منوچهر حکیم (استاد بی&zwnj;نظیرِ آناتومی و رئیس کرسی آناتومی دانشگاه تهران که در ۲۲ دی&zwnj;ماه ۵۹ &laquo;به&zwnj;جرم&raquo; بهایی بودن با چند گلوله در مطب خود کشته شد).و ... (۴) از این رو، بر این باورم که برای ریشه&zwnj;یابی و واکاویِ اندیشه و عمل آمران و عاملانِ این قتل&zwnj;ها باید تا اعدام&zwnj;های پشتِ&zwnj;بام مدرسۀ رفاه (در ۲۶ بهمن ۵۷) پیش رفت. در این سالگرد تنها نباید به بزرگداشت این عزیزان (که فرض است) بسنده کرد، بلکه باید بر دو موضوع بیش از هر امر دیگری پای فشرد: یکی بررسی تفکر و عملی که به چنین جنایت&zwnj;های هولناکی انجامید و دیگری ضرورت مبارزه با فراموشی و پیگیریِ دادخواهی. واکاویِ تفکری که به این قتل&zwnj;های سیاسی انجامید، بسیار فراتر از بررسیِ این جنایت&zwnj;هاست. به&zwnj;گمانِ این قلم، تفکر و نگاهی که در پشتِ این قتل&zwnj;ها عمل کرد، آمیزه&zwnj;ای است از تفکر دوران جاهلیت و فاشیسم قرن بیستم. به&zwnj;این&zwnj; معنا &zwnj;که این نگاه، تعارض&zwnj;ها و مشکل&zwnj;ها و دسته بندی&zwnj;های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی جامعه را واقعیت جامعه و حرکت طبیعی آن نمی&zwnj;داند، بلکه آن را یک&zwnj; واقعه&zwnj;ی &laquo;عَرَضی&raquo; و &laquo;موقتی&raquo; می&zwnj;پندارد که به&zwnj;گمان خود حرکت &laquo;طبیعی&raquo; جامعه و روالِ &laquo;عادی&raquo; آن را برهم&zwnj;&zwnj;می&zwnj;زند و براساس این نگاه باید با تمام نیرو برای درهم&zwnj;شکستن این &laquo;مزاحمانِ ثبات&raquo; جامعه اقدام کرد. این تفکر به&zwnj;جای آنکه &laquo;مخالف&raquo; را &laquo;حکیم&raquo; بپندارد، او را &laquo;دشمن&raquo; می&zwnj;شُمُرد و کمر به &laquo;نابودی&raquo; آن می&zwnj;بندد. و بی&zwnj;جهت نیست که هنوز کسانی در این حکومت، مثل محمدرضا باهنر (رئیس انجمن مهندسین اسلامی و از رهبران جریان &laquo;اصول&zwnj;گرا&raquo;)، می&zwnj;توانند با صدای بلند بگویند کسی که &laquo;اپوزیسیون نظام شد باید پیه اعدام را هم به تنش بمالد&raquo;! (۵) این تفکر بر مبنای یک&zwnj; الگوی ازپیش ترسیم&zwnj;شده و کاملاً خط&zwnj;کشی شده&zwnj; &laquo; حق&raquo; و &laquo;باطل&raquo; حرکت می&zwnj;کند که در آن هیچ &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگری&raquo; نه جا و مکانی دارد و نه حق حیات. توجیه&zwnj;های دینی در خدمت این نگاه ایدئولوژیک قرار می&zwnj;گیرند و مسئله&zwnj;های زمینی به آسمان برده می&zwnj;شوند و رنگ و رویی کاملاً مقدس به خود می&zwnj;گیرند، زمینی&zwnj;ترینِ نهادها (دولت و حکومت) &laquo;مقدس&raquo; شمرده می&zwnj;شوند (به گفتمان رایج حکومتی توجه کنید: &laquo;نظام مقدس جمهوری اسلامی&raquo;، &laquo;حکومت نایب امام زمان&raquo;) و در این آموزه&zwnj; &laquo;قدسی&zwnj;شده&raquo;، بیش از هر زمان دیگری هر &laquo;دیگر&raquo; و &laquo;دیگر اندیشی&raquo; مطرود است و محروم از حقوق انسانی که تنها و تنها &laquo;سزاوارِ&raquo; &laquo;نابودی&raquo; و &laquo;پاکسازی شدن&raquo; است. در این تفکر واژه&zwnj;های مردم و حق آنان، واژه&zwnj;هایی بیگانه و دور از ذهن و باور است که روشن&zwnj;ترین تبلور آن را می&zwnj;توان در این سخن مصباح یزدی دید: &laquo;اینکه می&shy;گویند که مردم تعیین کرده&shy;اند یکی را برای ریاست جمهوری و ... مردم چه حقی داشتند؟ مردم چه&shy;کاره&shy;اند که به کسی حق بدهند؟ مگر خودشان چه کاره&shy;اند که هم چو حقی را بدهند؟&raquo; (۶). این تفکر، شهروندان جامعه را تنها به صورت &laquo;اتم&raquo;ها و &laquo;ذره&raquo;های کاملاً مجزا از یکدیگر می&zwnj;پسندد که هویت&zwnj;شان در یک&laquo;جمعِ اُمتی&raquo; و تنها در تکلیف&zwnj;شان در برابر حاکمان معنا می&zwnj;یابد. و اگر، اگر می&zwnj;گویم، حقی هم برای این شهروندان قائل شوند، تنها در چارچوب تنگ و تعریف&zwnj;شده&zwnj; همان &laquo;تکلیف&raquo; مفهوم دارد. حقوقِ شهروندیِ به&zwnj;ذاتِ&zwnj;خود مستقل از هر نوع حکومت و دستگاهی، هیچ جا و مقامی در نگاهِ این تفکر ندارد. از همین روست که این تفکر، از هر نوع تجمع و جمع شدن مردم و نخبگان آنان حتی برای ابتدایی&zwnj;ترین خواست&zwnj;ها و اولیه&zwnj;ترین نیازهای یک&zwnj; زندگیِ جمعی هراس دارد و آن را برنمی&zwnj;تابد. و ازهمین&zwnj;روست که با استفاده از انواع شیوه&zwnj;ها می&zwnj;کوشد نطفه&zwnj; هر تشکل و جمعی را خفه کند و اگر موفق نشد، برای نابود کردن &laquo;بانیان&raquo; به حذف فیزیکی روی می&zwnj;آورد. تجربه&zwnj; ما، کانون نویسندگان ایران، نمونه&zwnj; روشنی است از این شیوه&zwnj;های تهدید و سرکوب و حذف. با نگاهی، حتی گذرا، به فهرست قربانیان قتل&zwnj;های سیاسی (که &laquo;قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; نام گرفت) آشکار می&zwnj;شود که اکثریت قریب&zwnj;به&zwnj;اتفاق شخصیت&zwnj;هایی که به قتل رسیده&zwnj;اند، در زمینه های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، دینی، و ..، به&zwnj;نوعی کار جمعی می&zwnj;کرده&zwnj;اند. این تفکر پرورش و پیروزی خود را نه در چارچوبِ معیارها و موازین جهان امروز برای رقابتِ آزادِ اندیشه و نظر می&zwnj;داند و نه اصولاً در جست&zwnj;وجویِ چنین بسترهایی است. چون نیک می&zwnj;داند که در میدانِ رقابتِ آزاد نه کالایی برای عرضه دارد و نه توان هماوردی با دیگران. ازهمین&zwnj;رو تنها راه گریز از این بن&zwnj;بستِ ذاتی و جوهری خود را در &laquo;حذف&raquo; دیگران و دیگراندیشان جست&zwnj;وجو می&zwnj;کند. این تفکر به دنیایی تعلق دارد که بر اصلِ نظریه&zwnj; &laquo;النصر بالرعب&raquo; پایه&zwnj;ریزی شده است، یعنی پیروزی را تنها از راهِ اشاعه&zwnj;ی وحشت میسر می&zwnj;داند. این &laquo;وحشت&raquo; از خشونت کلامی و توپ و تشرِ تهدید آمیز در خیابان و محلِ کار شروع می&zwnj;شود و به ضرب&zwnj;وشتم در خیابان و کوی و برزن (در حضور مردم و برای آنکه مردم ببینند و &laquo;عبرت&raquo; بگیرند!) کشانده می&zwnj;شود و به زندان کردن و شلاق زدن و شکنجه&zwnj;های رنگارنگ در زندان می&zwnj;رسد و در آخر &laquo;درصورتِ لزوم&raquo; به اعدام و تیرباران ختم می&zwnj;شود. کشتارهای سهمگین سال&zwnj;های 60، 61 و سال 67 نمونه&zwnj;های آشکار چنین نگاهی است. از همین&zwnj;روست که پس از حرکت بزرگ تغییرخواهی مردم در سال 76، از ترس مردم و حرکت&zwnj;های بعدیِ آنان و به این گمان کودکانه که گویا این حرکت مردم تنها ناشی از عملکرد روشنفکران و اندیشه&zwnj;ورزان است و برای &laquo;پیشگیری&raquo; باز به &laquo;کشتار درمانی&raquo; روی آوردند و در برنامه&zwnj;های خود تا به&zwnj; دره &zwnj;انداختن اتوبوس نویسندگان در راه ارمنستان و چیدن برنامه برای ترور جمعی (و حتی بمب انداختن!) در جمع اعضای کانون نویسندگان ایران (براساس اعتراف&zwnj;های قاتلان وزارت اطلاعات) پیش رفتند. و امروز همین نگاه را در بیان کسانی نظیر امام جمعه مشهد می&zwnj;یابیم که به&zwnj;صراحت می&zwnj;گوید که باید مردم را &laquo;به&zwnj;زور&raquo; به بهشت برد! نگاه این تفکر به مقوله&zwnj; فرهنگ نگاهی است کاملاً امنیتی. اگر طی قرن&zwnj;ها و به&zwnj;خصوص در دو سه قرن اخیر، یکی از دل&zwnj;مشغولی&zwnj;های مهم متفکران جهان، مقوله&zwnj; فرهنگ بوده است و میراث بزرگی را برای ما انسان&zwnj;های جهان امروز به یادگار گذاشته&zwnj;اند، این میراث جهانی بشر برای این تفکر هیچ ارزش و اهمیتی ندارد. این تفکرکه هم در پاسخ به نیازهای جامعه ناتوان است و هم توان مقابله&zwnj; فکری با اندیشه&zwnj;های پویا و مدرن را ندارد، تنها برای حفظ سلطه و حاکمیت بی&zwnj;رقیب و بی&zwnj;چون&zwnj;وچرای خود، با طرح &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; کوشید و می&zwnj;کوشد که هرآنچه &laquo;غیرخودی&raquo; می&zwnj;داند از دایره&zwnj; پهنه&zwnj; اجتماعی حذف کند. خواه با سانسور، خواه با زندان، خواه با سرکوب، خواه با کشتار درمانی. در نگاه این تفکر، فرهنگ در حوزه&zwnj; مسایل امنیتی قرار می&zwnj;گیرد. و از همین رو مقوله&zwnj; &laquo; تهاجم فرهنگی &raquo; و &laquo; شبیخون فرهنگی &raquo; با مختصاتی که از آن ارائه دادند، مطرح شد و همچنان مطرح می&zwnj;شود. سعید امامی در صحبتی در دانشگاه همدان در سال ۱۳۷۴ می&zwnj;گوید: &laquo; ... تهاجم فرهنگی در حال حاضر ریشه&zwnj;ها را نشانه گرفته است. ما دلایل بزرگی برای این حرف داریم. علت اصلی گسترش آن، وحشت از اسلام است. تفکراتی که ما با آن روبه&zwnj;رو هستیم عبارتند از: ۱- تفکرات لائیسم. ۲- تفکرات مسیحیت. ۳- تفکرات اسلام آمریکایی. ۴- تفکرات یهودیت. ... آنها می&zwnj;خواهند ریشه&zwnj; آخوند را بزنند. تفکر لائیسم می&zwnj;خواهد بنیان فکری ما را به&zwnj;هم&zwnj;بزند&raquo;. جز &zwnj;آنچه گفته شد باید به موضوع مهم دیگری توجه کرد که بدون دقت در آن نمی&zwnj;توان به ریشه&zwnj;های چنین کشتارهایی پی&zwnj;برد. و آن&zwnj;، موضوعِ بسیار کلیدیِ &laquo;قدرت&raquo; و حفظ آن و امتیازهای آن است. حکومت ایران بسیار آسان به&zwnj;دست این جریانِ مذهبیِ فرقه&zwnj;گرا و انحصارطلب افتاد. و ترسِ ازدست دادنِ حکومت (و همه&zwnj; امتیازهای سیاسی و اقتصادی و ... حاصل از آن) در روح و جان آنان ریشه دارد. به&zwnj;همین&zwnj;علت حتی پس از چهل سال حکومت هنوز به خود &laquo;اطمینان&raquo; ندارند و چنین می&zwnj;پندارند که به همان آسانی که آن را به&zwnj;دست آوردند، می&zwnj;توانند از دستش بدهند. از&zwnj;همین رو&zwnj;ست که با مخالفان خود چنین رفتار می&zwnj;کنند و به&zwnj;جای یک&zwnj; زبانِ &laquo;ملی&raquo; (در سطح ملی) از &laquo;خود&raquo; و مایِ &laquo;خودی&raquo; و &laquo;غیرخودی&raquo;ها سخن می&zwnj;رانند. بر همین اساس است که از هر رقابت آزادنه&zwnj; فکر و نظر گریزانند و به&zwnj;هیچ&zwnj;روی تحملِ هیچ جریانِ سیاسی یا فرهنگیِ بیرون از دایره&zwnj; خودی را ندارند. اغلبِ آنان که امروز بر اریکه&zwnj; قدرت تکیه زده&zwnj;اند و بر مملکتی بزرگ با ثروت&zwnj;های بی&zwnj;کران دست یافته&zwnj;اند در روزگارِ پیشین به&zwnj;سختی روزگار می&zwnj;گذراندند (و ما می&zwnj;دانیم چگونه) اما، آرام&zwnj;آرام آن&zwnj;چنان دست تطاول به مال ملت دراز کردند که در تاریخ معاصر ایران هیچ نمونه&zwnj;ای از آن نمی&zwnj;شناسیم. امروز به آن&zwnj;چنان امتیازها و &laquo;جلال&raquo; حکومتی و ثروت&zwnj;هایِ بادآورده&zwnj;ای رسیده&zwnj;اند (از انحصار واردات و صادرات تا کارخانه&zwnj;ها و بنگاه&zwnj;های عظیم تجاری و مالی و ... تا رانت&zwnj;های استادی دانشگاه و بورس&zwnj;های پرهزینه&zwnj; تحصیلی خارج و مقام&zwnj;های بالای دولتی) که با چنگ &zwnj;و دندان در پیِ حفظ این امتیازهای ناحق هستند. در نزد چنین حکومت و گردانندگانِ آن امرِ عادی و پذیرفته&zwnj;شده&zwnj; جهانِ امروزِ ما، یعنی واگذاری قدرت و پذیرفتن کردار دموکراتیک و سازوکارِ اکثریت و اقلیت امری است به&zwnj;شدت مذموم و &laquo;نامعقول&raquo;! اینان (چه معمم&zwnj;شان و چه مکلای&zwnj;شان) به&zwnj;خوبی می&zwnj;دانند در حکومتی که اصل بر رقابت آزاد و شایسته&zwnj;سالاری باشد نه در این جایگاه&zwnj;های امروزشان هستند و نه می&zwnj;توانند این&zwnj;چنین بی&zwnj;هیچ مانع و &laquo;مزاحم&raquo;ی حکم برانند و ثروت بیندوزند. ازهمین&zwnj;رو، همان&zwnj;گونه &zwnj;که تجربه&zwnj; چهل ساله نشان داده است، برای حفظ این ثروت و این مقام&zwnj;ها و این حکومت از هیچ کاری روی&zwnj;گردان نیستند. در امر دادخواهی نیز از نخستین روز تا امروز کارهای بزرگی انجام شده است. نرسیدن به نتیجه&zwnj;ای که خواست خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;های سیاسی و وجدان آگاه جامعه است، نه در نفی فعالیت&zwnj;هایی که تاکنون صورت گرفته که بر ضرورت ادامه&zwnj; این راه و پیگیری بیشتر گواهی می&zwnj;دهد. از همان فردایِ برملاشدن جنایت&zwnj;ها، پس از نخستین قتل&zwnj;ها، کاردآجین کردن پروانه و داریوش فروهر، جریانِ دادخواهی شکل گرفت. از نخستین دادخواهی&zwnj;ها، دادخواهیِ پرشکوه و جاندار و همگانیِ پرستو فروهر بود. بعد هم در تمام موضع&zwnj;گیری&zwnj;های تقریباً همه&zwnj; سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری خواست شناسایی و محاکمه&zwnj;ی قاتلان مطرح شد. درخصوص جان&zwnj;باختگان کانون نویسندگان ایران نیز از همان روز نخست ما بر اعلام نام &laquo;آمران و عاملانِ&raquo; قتل&zwnj;ها و محاکمه&zwnj; آنان تأکید کردیم و در تمام مصاحبه&zwnj;ها با رسانه&zwnj;های بین&zwnj;المللی و نشریه&zwnj;های داخلی بر این خواست پای می&zwnj;فشردیم. بعد هم چه در نامه&zwnj; اعتراضی به رئیس&zwnj;جمهورِ وقت (محمد خاتمی) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با نماینده&zwnj; ویژه&zwnj; رئیس&zwnj;جمهوری درباره&zwnj; این قتل&zwnj;ها (سعید حجاریان) و چه در ملاقات اعتراضیِ دسته&zwnj;جمعی با وزیرِ &laquo;فرهنگ و ارشاد اسلامی&raquo; (مهاجرانی) همین خواست&zwnj;ها را مطرح کردیم. و تا امروز لحظه&zwnj;ای دست از دادخواهی نکشیده&zwnj;ایم. سهم بسیار مهم و مؤثر روزنامه&zwnj;نگاران شجاع (ازجمله عمادالدین باقی و اکبر گنجی) و نشریه&zwnj;های اصلاح&zwnj;طلب آن روز (خرداد، صبح امروز و ...) و نشریه&zwnj; &laquo;پیام امروز&raquo; در افشای این قتل&zwnj;های سیاسی و همراهی آنان با خواسته&zwnj;های عمومی ما و افکار عمومی (هرچند که بعداً در دادوستدهای جناح&zwnj;های حکومتی این دادخواهی قربانی و به بوته&zwnj; فراموشی سپرده شد)، سهم بسیار شایسته&zwnj; ایرانیان آزاده&zwnj; برون مرز و سازمان&zwnj;های سیاسی و حقوق بشری ایرانی و بین&zwnj;الملی و رسانه&zwnj;های فارسی زبان خارج کشور، فعالیت&zwnj;ها و افشاگری&zwnj;های گسترده و همراهی&zwnj;های هم&zwnj;میهنان و سازمان&zwnj;های بین&zwnj;المللی حقوق بشری درخصوص این قتل&zwnj;ها در این دادخواهی را همواره به&zwnj;یاد داریم و گرامی می&zwnj;داریم. امروز نیز به&zwnj;رغم همه&zwnj; ترفندهای حکومتیان و طرفداران بانام و بی&zwnj;نام&zwnj;شان، همچون روز نخست بر امر دادخواهی پای می&zwnj;فشاریم و این بی&zwnj;داد را داد خواهیم. و پایان سخن: در پی ازدست&zwnj; رفتن محمد مختاری و محمد جعفر پوینده، &laquo; اتحادیه ناشران و کتاب&zwnj;فروشان تهران&raquo; در روز سه شنبه اول دی ۱۳۷۷ مراسم باشکوهی را در مسجد نور (میدان دکتر فاطمی) برگزار کرد که جمعیت کثیری در آن شرکت کردند. سخنرانی در این مراسم به دعوت &laquo;اتحادیه ناشران&raquo; به بنده واگذار شد. گفتار نسبتاً کوتاه خود در آن مجلس را با ذکر این مطلب آغاز کردم که آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; (تا آن زمان) محمد مختاری نامش &laquo;تمرین مدارا&raquo; است و آخرین کتاب منتشر شده&zwnj; جعفر پوینده در خصوص حقوق بشر است. ترجمه&zwnj;ای با عنوان &laquo; حقوق بشر و تاریخچه آن&raquo;. یکی از &laquo;مدارا&raquo; سخن گفته است و دیگری از &laquo; حقوق بشر&raquo;. اما، پاسخ طنابِ دار بوده است و کُشتار. می&zwnj;شود آیا میان &laquo;مدارا&raquo; و &laquo;حقوق بشر&raquo; رابطه&zwnj;ای کشف کرد با &laquo;کُشتن&raquo;؟ و اضافه کردم &laquo;رشیدالدین فضل&zwnj;اللهِ وزیر در جامع&zwnj;التواریخ می&zwnj;نویسد که حدود سال ۶۱۸ هجری چنگیزخان مغول قصد لشگرکشی به خوارزم و قتل&zwnj;عام آنجا را داشت&raquo;. اما، می&zwnj;دانست که نجم الدین کبری از عرفا و بزرگان صوفیه در قرن ششم و هفتم، در خوارزم زندگی می&zwnj;کند. پس به نجم&zwnj;الدین &laquo;کس فرستاد که من خوارزم را قتل&zwnj;عام خواهم کرد و آن بزرگ باید از میان ایشان بیرون رود&raquo;، که البته نجم&zwnj;الدین کبری نپذیرفت و همراه مردم خوارزم کشته شد. چنگیز مهاجم و خونخواری که هزاران هزار سر می&zwnj;برید، از کشتن یک&zwnj;بزرگِ اهل فرهنگ ابا کرد و حتی به او پیغام داد که از شهر خارج شود تا از تیغ او در امان ماند، اما هشتصد و اندی سال بعد در آستانه&zwnj; هزاره&zwnj; سوم ... عده&zwnj;ای خود غیاباً جلسه&zwnj; محاکمه تشکیل می&zwnj;دهند و خود آنها را مرتد و ناصبی و ... می&zwnj;خوانند و خود حکم قتل آنها را صادر می&zwnj;کنند و بعد هم با فجیع&zwnj;ترین و رذیلانه&zwnj;ترین شیوه&zwnj;ها حکم&zwnj;هایِ خودصادره را به اجرا می&zwnj;گذارند. آیا اگر بگوییم که این کوردلان جنایت&zwnj;پیشه از مغول بدترند، سخنی به&zwnj;گزاف گفته&zwnj;ایم؟&raquo; (۷). محمد مختاری در مقاله&zwnj; &laquo; بازخوانی فرهنگ&raquo; مقاله&zwnj;اش را با این جمله شروع می&zwnj;کند که &laquo;بازخوانی فرهنگ یکی از ضرورت&zwnj;های دوران ما است&raquo; و پس از ارایه&zwnj; تعریفی از این بازخوانی، می&zwnj;گوید:&laquo;بازخوانی فرهنگ از دوره&zwnj; انقلاب ضرورت اساسی و همه جانبه یافت. زیرا انقلاب به هر حال ذات ما را عریان کرد... بازخوانی فرهنگ همچنان&zwnj;که تمرین انتقاد است، تمرین مدارا نیز هست. گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگران، دو روی یک&zwnj;سکه&zwnj;اند. هر دو نیز کارکرد جامعه مدنی&zwnj;اند که چشم&zwnj;انداز امروزی&zwnj;شان نهادی شدن حقوق و آزادی&zwnj;های دموکراتیک است. اگر انتقاد از &quot; دیگری&quot; مستلزم مدارا با &quot; دیگری&quot; است، نقد &quot;خویش&quot; مبتنی بر تأمل در &quot;خویش&quot; است. درک نارسایی&zwnj;ها و دشواری&zwnj;ها، عارضه&zwnj;ها و بازدارندگی&zwnj;های فرهنگی مـا، مــدارایی دردناک می&zwnj;طلبد. به&zwnj;این&zwnj;اعتبار بازخوانی فرهنگ، گفت&zwnj;وشنیدی با سُنت خویش است یعنی گفت&zwnj;وشنید یکی از اجزای این فرهنگ با اجزای دیگر آن است. گفت&zwnj;وشنید با خویش، روی دیگر گفت&zwnj;و شنید با دیگری است. این دو، هم در گرو نهادینه شدن مدارایند، و هم زمینه و عملی برای این نهادینه شدنند. گفت&zwnj;وشنید یک رابطه است. و دو سوی رابطه، در نقد نظر، مکمل و تصحیح کننده همند. زیرا برقرار ماندن رابطه، در گرو تفاهم در تفاوت، و مدارا در اختلاف&zwnj;ها است. ازاین&zwnj;رو اساس گفت&zwnj;وشنید بر امکان درک حضور دیگری استوار است، درک حضور دیگری نیز مبتنی بر درک و پذیرش حق و شأنِ برابر اندیشگی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ... برای دیگری است&raquo; (۸). می&zwnj;بینیم که یکی از &laquo;گسترش ذهنیت انتقادی و افزایش تحمل در برابر اندیشه&zwnj;ها و عقاید دیگری&raquo; سخن گفته است و آن دیگری با &quot;طناب دار&quot; به میدان آمده است. یکی از &quot;مدارایی دردناک&quot; سخن گفته است و آن دیگری با دشنه و چاقو، دردی دردناک را برای او رقم زده است. یکی از &quot;تفاهم در تفاوت و مدارا در اختلاف&quot; گفته است و آن دیگری سربه&zwnj;نیست کردن مخالف را پیشه خود ساخته است! آندره مالرو در کتاب &laquo;صداهای سکوت&raquo; می&zwnj;گوید:&laquo;اصالت بشر در این بیان نیست که بگوییم &quot; آنچه من انجام داده&zwnj;ام، هیچ جانوری انجام نداده است&quot; بلکه در این است که بگوییم ما، آنچه حیوان از ما می&zwnj;خواست، نپذیرفتیم؛ و ما می&zwnj;خواهیم هرجاکه عوامل درهم&zwnj;شکننده&zwnj; انسان را یافته&zwnj;ایم خود انسان را بیابیم&raquo;. آنچه&zwnj;که آمران و عاملان قتل های سیاسیِ زنجیره&zwnj;ای انجام دادند، آن چیزی بود که حیوان از آنان خواسته بود. اما، فروهرها و مختاری ها و پوینده ها و غفارحسینی ها و ... همه جا در جست&zwnj;وجوی انسان بودند، چون از تبار انسان بودند. پانوشت&zwnj;ها: (۱) در دوم آبان ۱۳۷۴، تنِ بی&zwnj;جانِ&zwnj;&zwnj; احمد میرعلایی را در نزدیکی خانه&zwnj; دوستش زاون قوکاسیان گذاشته بودند، همراه با یک&zwnj;شیشه&zwnj;ی ودکا که گویا به میخوارگی به آنجا رفته است و در اثر ایست قلبی در راهِ خانه درگذشته است. تنها یک &zwnj;نکته را فراموش کرده بودند: قوکاسیان برای سفری کوتاه به اتریش رفته بود و آن زمان در اصفهان نبود! ربودن احمد میرعلایی و کشتنش نخستین آوار بزرگ بود. خیلی&zwnj;ها نمی&zwnj;توانستند یا نمی&zwnj;خواستند آمدن صدای پای غولِ آدم&zwnj;خوار را باور کنند. در جلسه&zwnj;ای که در آن وضعیتِ خوف&zwnj;انگیز در کوی نویسندگان، نزدیکی پل گیشا، در بزرگداشت میرعلایی برگزار کردیم، هوشنگ گلشیری به ضجه سخن گفت. به هر سردرگریبانی که می&zwnj;رسید به تکرار می&zwnj;گفت: کشتنش! (۲) غفار حسینی، در بیستم آبان ۱۳۷۵ به میرعلایی پیوست. در پنجشنبه&zwnj;ای پیش از این رفتنش در جمع دوستانِ اهلِ کوه در قهوه&zwnj;خانه&zwnj;ای بالای درکه همدیگر را دیدیم. هر دو تازه از سفر برگشته بودیم. با هم قراری گذاشتیم برای ویراستاری متن دکترایش، که سال&zwnj;ها پیش از این در فرانسه گذرانده بود، که در آن سفر به&zwnj;تصادف همزمان به فرانسه رفته بودیم و با ناشری در فرانسه صحبت شده بود و می&zwnj;خواستیم در آنجا منتشر کنیم. به آن قرار نیامد. بعد، خبرِ رفتنش آمد. به یک &zwnj;باره کسی از خانواده از وصیت&zwnj;نامه&zwnj;ای سخن گفته بود که گویا غفار خواسته بود در شهر تولدش، الیگودرز، به خاک سپرده شود! در همان صبح خاکسپاری همسر پیشینش از پاریس می&zwnj;رسید و قرار گذاشتیم برای آخرین دیدار به بهشت زهرا برویم. زمانِ انتقالِ پیکرِ بی&zwnj;جانش از بهشت زهرا به الیگودرز ساعت ده صبح بود. ما ساعت ۹ و ربع آنجا بودیم. جمعی پانزده نفره. غریبانه&zwnj;ترین خاکسپاری. خودِ &laquo;زمستان&raquo; بود. اما، همین آخرین دیدار را هم از ما دریغ کردند. هرچه سعی کردیم از هیچ کس خبری نبود. به کسانی رجوع کردیم و جویا شدیم، جوابی نداشتیم. به&zwnj;ناچار به تابلو اعلانات بهشت زهرا رجوع کردیم. در تابلو مرگ دیدیم که پیکر بی&zwnj;جان غفار را یک&zwnj;ساعت پیش از زمان موعود منتقل کرده&zwnj;اند. &laquo;گزیده&zwnj;ترین&raquo; راه را انتخاب کرده بودند. برای فراموشی. بعدش، بیرون از آگاهی و دسترس ما بود. غریبی بود. تنها توانستیم با یک&zwnj;آگهی تسلیت با دوازده امضا در روزنامه&zwnj;ای خبر را منتشر کنیم. (۳) دکتر احمد تفضلی در راه بازگشت از محل کار به خانه در شمیرانات، در سرِ راهش&zwnj; یکی از همکاران خود را به خانه می&zwnj;رساند اما، هرگز به خانه نمی&zwnj;رسد! چند ساعت بعد پیکرِ بی&zwnj;جانش در جاده&zwnj; پونک (کیلومترها دور از راه خانه&zwnj;اش) پیدا شد. چنین شایعه کردند که لاستیک ماشینش پنجر شده است و درحین تعویض لاستیک &laquo;جکِ&raquo; ماشین دَررفته است و به سرش خورده است! (۴) در تیرماه ۱۳۷۸ به همت و پیشگامی خانواده&zwnj;های قربانیان این قتل&zwnj;ها و تنی چند از شخصیت&zwnj;های سیاسی و فرهنگی کمیته&zwnj;ای به&zwnj;نامِ &laquo;کمیتۀ دفاع از حقوق قربانیان قتل&zwnj;های زنجیره&zwnj;ای&raquo; در تهران تشکیل شد. اعضای این کمیته (به&zwnj;ترتیب حروف الفبا) عبارت بودند از: فرزانه اسکندری، مریم حسین&zwnj;زاده (مختاری)، محسن حکیمی، فریبرز رئیس&zwnj;دانا، ناصر زرافشان، حسین شاه&zwnj;حسینی، سیما صاحبی (پوینده)، احمد صدرحاج&zwnj;سیدجوادی، آرش فروهر، پرستو فروهر، منصور فرهومند، کاظم کردوانی، علی&zwnj;اصغر گلسرخی، سیاوش مختاری، علی&zwnj;اکبر معین&zwnj;فر. دبیر این کمیته آقای صدرحاج&zwnj;سیدجوادی بود. ما موفق شدیم به نام تا هفتاد و پنج نفر از قربانیان این نوع قتل&zwnj;ها دست یابیم که به&zwnj;جز چهار نفر همگی به دوره&zwnj; پیش از ریاست جمهوری محمد خاتمی تعلق داشتند. (۵) نشریه&zwnj;ی &laquo;امید ایرانیان&raquo; به&zwnj;نقل از &laquo;ساعت ۲۴&raquo;، ۲۰ مرداد ۱۳۹۵. (۶) همایشِ زلال ولایت، درباره&shy; نقش معظم ولایت فقیه، فروردین ۱۳۸۹، مشهد. (۷) کاظم کردوانی، نجم&zwnj;الدین کبری و چنگیزخان مغول، صدای آواز (یادنامه&zwnj; محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، کانون نویسندگان ایران)، انتشارات فصل سبز، چاپ اول، ۱۳۷۸، ص. ۱۴۲ و ۱۴۳. (۸) محمد مختاری، بازخوانی فرهنگ، تمرین مدارا، انتشارات ویستار، چاپ اول، ۱۳۷۷، ص. ۷، ۸، ۲۱و ۲۲ <img width="1" height="1" alt="" src="http://logc279.xiti.com/hit.xiti?s=531599&s2=22&p=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86::%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&di=&an=&ac=&x1=1&x2=22&x3=46619393&x4=9997&x5=%D8%AA%D8%A7%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%A2%D9%86%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%20%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%20%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF&x6=1&x7=%2Ffa-ir%2F%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%86%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%AF%2Fa-46619393&x8=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss&x9=20181206&x10=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss::%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87%20%D9%88%D9%84%D9%87%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%3A%3A%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86" />خبر